İdlib

İdlib’e şehri görmeye gelinmiyor. Çevresine geliniyor: Zaviye Dağı ile Ala Dağı arasındaki yamaçlarda, 1. ile 7. yüzyıl arasında kurulup sonra terk edilmiş yüzlerce köy var — çoğunun duvarları hâlâ ayakta. Zeytinyağı ve şarap üretimiyle zenginleşmişler, Antakya ile Afamiya arasındaki yola satmışlar; o yol kesilince boşalmışlar ve üstlerine kimse yeni bir şey yapmadığı için bugün oldukları gibi duruyorlar. UNESCO bunları 2011’de Kuzey Suriye’nin Antik Köyleri adıyla listeye aldı, 2013’te de tehlike altındaki miras listesine geçirdi.

Nereden başlamalı

Güneyden. Zaviye Dağı’ndaki El-Bara ve Serjilla birbirine 7 kilometre uzaklıkta ve ikisi tek bir sabaha sığıyor: biri en genişi, öbürü en iyi korunmuşu. Öğleden sonra kuzeye, Ala Dağı’na geçilip Kalb Lozeh Kilisesi görülüyor. Bu üçü bir güne oturuyor ve İdlib’in vaadi zaten bu.

Şehirde

Bunu açık yazmak gerekiyor: İdlib şehir merkezi 2011 ile 2024 arasındaki çatışmanın içinde kaldı ve hava saldırılarında hasar gördü. Gezilecek bir eski şehir dokusu, çarşı hattı ya da anıt dizisi burada yok. Şehirde ziyaret edilebilecek tek yer müze: İdlib Müzesi Ebla arşivinin çivi yazılı tabletlerini taşıyor. Müze 2013’te kapandı, yağmalandı ve bombalandı; iki salonu 2018’de yeniden açıldı ve 2023 depremlerinde de hasar aldı. Gitmeden önce açık olup olmadığını sor — bu sayfanın doğrulayabildiği en güncel bilgi bu.

Çevresinde

Serjilla’nın hamamı ve andron binası bütün Ölü Şehirler içinde en eksiksiz duran ikili. El-Bara zeytinliklerin içinde ve iki piramit çatılı anıt mezarıyla tanınıyor; modern köy kalıntının üstüne kurulmuş. Kalb Lozeh Kilisesi’nin batı cephesi iki kule ve aralarında geniş bir kemer taşıyor — Avrupa’da aynı düzen dört yüzyıl sonra çıkıyor. Kuzeydoğuda, vilayet sınırının ötesinde Aziz Simeon Manastırı var; onu Halep’e bağlıyoruz ama aynı taş ve aynı yüzyıl.

Ne zaman gidilir

Mart–mayıs ve ekim–kasım. İlkbahar tek başına bir sebep: taşların arası yeşeriyor ve kalıntılar yılın hiçbir zamanında o kadar iyi görünmüyor. Yaz sıcak ve alanların hiçbirinde gölge yok. Kışın yağmurdan sonra toprak yollar çamurlanıyor; yüksek şasili bir araç olmadan zorlanıyorsun.

Nasıl gidilir

Halep’in 70 kilometre güneybatısında, araçla yaklaşık bir saat. Şam’dan M5 üzerinden yaklaşık beş saat. Kalıntılara toplu taşıma gitmiyor; İdlib’den ya da Halep’ten şoförlü araç tutuluyor ve şoförün bölgeyi bilmesi gerekiyor, çünkü kalıntılar tabelalı değil.

Neye dikkat

Kırsal İdlib’de patlamamış mühimmat kalıntısı bildirilen bir risk. Yoldan ve patikadan ayrılma, tarlaya ve yıkıntının içine girme, yerde duran metal parçalara dokunma. Bazı Ölü Şehir alanlarında savaş yıllarında yerinden edilmiş aileler barındı; hâlâ oturulan bir yapıya izinsiz girme. Bölgenin o haftaki durumu için yerel bir rehbere ya da otel sahibine sor; ülkenin geneli için kendi dışişlerinin uyarısına bak.