Bankusa Ölü Şehri

Barişa Dağı’nın güney ucunda, iki kilisesi kalmış küçük bir Ölü Şehir. Bankusa’yı önemli kılan Kuzey Kilisesi. Howard Crosby Butler onu bütün bölgenin en eski Hristiyan yapılarından biri sayıyordu ve Kalb Lozeh Kilisesi’nin süsleme düzeninin Bankusa’yı izlediğini yazdı. Kilise kötü korunmuş, ama neyin nereye yıkıldığı yamaçta hâlâ okunuyor. Adı yanıltmasın: Halep’teki Bankusa mahallesiyle ve oradaki camiyle ilgisi yok.

Nasıl gidilir

İdlib’in kuzeyinde, Deyr Sita köyünün bir buçuk kilometre kadar batısında. Toplu taşıma yok; İdlib’den şoförlü araç tutuluyor. Alanda levha yok ve kalıntılar yamaçta. Yolu Deyr Sita’da sormak en kolayı.

Ne kadar sürer

Kırk beş dakika. İki kilise ve yamaçtaki moloz için bu yeterli. Deyr Sita ile aynı sabaha sığıyor.

Ne görülür

Kuzey Kilisesi yamaca yaslanmış. Batı ucu ve kuzey duvarının üçte biri doğrudan ana kayaya oyulmuş, duvarların geri kalanı iri kesme taşlardan. Doğu ucu tamamen çökmüş ve büyük kısmı yamaçtan aşağı yuvarlanmış. İç kemer sıraları da yıkık.

Butler doğu ucunu ayakta göremedi ama yeniden kurdu. Yamaçtaki molozun arasında yarım kubbe taşları buldu. Buradan, iki dikdörtgen yan odanın arasında yarım daire bir apsis olduğu sonucunu çıkardı.

Güney Kilisesi’nin nefi ve doğu cephesi Dumbarton Oaks arşivindeki karelerde seçiliyor. Korint başlıkları, diakonikonun kapısı ve zafer kemerinin kuzey başlığı da. Diakonikon, kilisede din adamlarının eşyalarının saklandığı yan oda. Yerde mozaik taneleri var.

Bankusa neden önemli

Butler’a göre Kuzey Kilisesi bölgenin en erken kiliselerinden. Etkisi de uzağa gitmiş. Butler, apsisi ayakta kalan başka bir kiliseyi Bankusa apsisinin daha iyi korunmuş bir kopyası diye tarif ediyor. Kalb Lozeh’teki kilisenin süsleme düzeni de Bankusa’yı izliyor. 460 dolayında yapılan ve Ölü Şehirler’in en çok bilinen cephesini taşıyan o kilisenin örneği, bugün yamaçta dağılmış bu yapı.

Bugün ne durumda

Buradaki tarifler Butler’ın yayınına ve Dumbarton Oaks arşivindeki fotoğraflara dayanıyor. Savaş yıllarından sonraki durumu gösteren doğrulanmış bir kayıt bulamadık. Yamaçtaki taşlar oynak; molozun üstüne basmadan yürü.

Neyi kaçırma

Kuzey Kilisesi’nin batı ucu. Duvarın ana kayadan kesme taşa geçtiği yer orada görülüyor. Çoğu ziyaretçi yıkık doğu ucuna bakıp yapının kayaya oyulmuş yarısını fark etmiyor.