Başura Camii

Başura Camii, Şam surunun güneydeki Bab es-Sağir kapısının hemen yanında, sura yaslanan küçük bir mahalle camii. Nureddin Zengî döneminde, hicri 560’ta, yani 1164-1165’te yapıldı; eski adı İbn Şuca Mescidi. Batı cephesi dükkânların arkasında kaldığı için kapıdan geçenlerin çoğu onu fark etmiyor. Bugünkü durumu yakın tarihli bir kaynakla doğrulanmadı.

Adı nereden geliyor

Başura, surlarda ve kalelerde kullanılan bir giriş düzeni: kapıdan girenin tam karşısına bir duvar örülüyor ve içeri giren sağa ya da sola, dar geçitlerden dönmek zorunda kalıyor. Amaç saldırganı yavaşlatmak ve kapıya yüklenmeyi imkânsız kılmaktı. Nureddin, Bab es-Sağir’in önüne böyle bir başura, bir mescit ve bir minare yaptırdı; mescit adını bu düzenden aldı.

Nasıl gidilir

Emevî Camii’nden güneybatıya, Bab es-Sağir kapısına yürüyerek yaklaşık on beş dakika. Cami kapının hemen yanında, Şağur Cuvvani’de. Kapının dışındaki Bab es-Sağir Mezarlığı ile aynı durakta görülebiliyor.

Ne görülür

Giriş batı cephesinde ve önü dükkânlarla örtülü. Kapının üstünde koyu kırmızı ve krem rengi taşların dönüşümlü dizildiği ablak bir sivri kemer var; altındaki taş sırada Bakara suresinin 3. ayeti yazılı. Kapı uzun bir dehlize açılıyor. Avlu siyah-beyaz taşla döşeli; batı yanında tek bir iri sütuna oturan bir revak var. Giriş eşiğindeki levhada Tevbe suresinin 18. ayeti, harim kapısının üstünde Cin suresinin 18. ayeti okunuyor.

Mermer mihrap yenilenmiş: yarım daire bir niş, sivri kemer ve mukarnas başlıklı iki gömme sütun. Ahşap minber güneydoğu köşesinde ve yakın zamanda beyaza boyanmış; hatip köşkünü dört beş dilimli kemer taşıyor. Kuzey duvarında sonradan eklenmiş ahşap bir kadınlar mahfili var.

Minare ve 1922 onarımı

Minare kısa ve sekizgen gövdeli, tek bir sekizgen ahşap şerefesi var; Memlûk ve Osmanlı üsluplarını birleştiriyor. Uzun süre harap kaldı. Evkaf idaresi kuyuyu ve minareyi hicri 1341’de, miladi 1922’de yeniledi. Kapı ise çok daha önce, Eyyûbîler döneminde yenilenmişti.

Neyi kaçırma

Kıble kapısının iç yüzündeki onarım yazısı. Minarenin ve kuyunun 1341’de, yani 1922’de yenilendiğini söyleyen satır orada. Cephe dükkânların arkasında kaldığı için yapının geçmişini en açık gösteren şey bu yazı.