Busra Fatıma Camii

Busra’nın ayakta duran üçüncü tarihî camii, katedralin hemen yanında alçak bir bazalt kutu ve köşesinde yükselen kare bir minareden ibaret. Salon 13. yüzyılın ilk yarısında, Eyyûbîler döneminde yapıldı; minare 1306’da, Memlûkler zamanında eklendi. Ömer Camii’nden küçük ve sade, ama Havran’ın taş tavan tekniğini bütün açıklığıyla gösteriyor.

Nerede, nasıl gidilir

Ortaçağ kentinin kuzeydoğusunda, Aziz Sergios, Bakhos ve Leontios Kilisesi’nin, yani Busra Katedrali’nin yanında; katedralin 50 metre kadar kuzeyinde. Katedrali bulduysan minare zaten görünüyor. Nabati Kemeri ve Bahira Bazilikası da birkaç dakikalık yürüyüşte.

Ne görülür

Plan dikdörtgen, kuzey-güney yönünde 21 metreye 11 metre. Yapım Havran usulü: enine kemerler atılmış, üstlerine yatay bazalt levhalar döşenmiş. Bu bölgede kereste azdı; tavanı taşla örtmenin yolu buydu.

Uzun duvarlara dikkatle bakınca düşey derzler ve güney kısımdaki daha büyük pencereler iki ayrı evreyi ele veriyor. Asıl yapı neredeyse kareydi ve üç kemerli tek bir salondu. 20. yüzyılın başında güneye doğru dört açıklık eklendi. O yıllarda Busra’da hâlâ kullanılan tek cami buydu; bu da Osmanlı döneminin sonunda kentin ne kadar boşaldığını gösteriyor.

Minare ve kitabeleri

Kuzey cephedeki kitabede yaptıranın adı ve tarih kazınıp silinmiş. Kalan özenli kursif yazı yine de yapıyı Eyyûbî dönemine, 13. yüzyılın ilk yarısına bağlıyor.

Minare camiden ayrı inşa edilmiş ve kuzeydoğu köşede duruyor. Kitabesi yapımcı olarak Eyyub bin Mecdüddin İsa en-Necrani’yi ve Memlûk sultanı en-Nasır Muhammed’i anıyor; tarih hicri 705, miladi 1306. Biçimi yaklaşık 90 yıl önceki Ömer Camii minaresini örnek alıyor ve 18 metre yüksekliğe kadar sağlam. 1260 Moğol istilasından sonra Busra’nın önemini koruduğunu gösteren kentteki tek yapı bu minare.

Neyi kaçırma

Duvarlardaki devşirme taşları ara. Bir Nabati Dor frizi ve başlıklar, bir Bizans sütunçesi, bir de 1147 ile 1150 arasına tarihlenen kûfî bir kitabe yapının içine yerleştirilmiş. Busra’nın bin yılı bu küçük camide yan yana duruyor.

Adı ve bugünkü durumu

“Fatıma” adı yalnızca 19. yüzyıldan beri kayıtlı; yapının asıl adı bilinmiyor. Caminin bugün ibadete açık olup olmadığı doğrulanamadı; kapı kapalıysa minare ve cephe dışarıdan görülebiliyor.