Busra’nın Güney ve Doğu Kenarı: Hipodromdan Doğu Havuzu’na

Busra’yı gezenlerin çoğu sur içindeki cadde, cami ve hamam çizgisinde kalıyor. Bu rota kentin güney ve doğu kenarındaki büyük yapıları, yani gösteriyi ve suyu izliyor. Surların dışındaki Roma sirkinden başlıyor, kaleye dönüşmüş tiyatroya ve Birket el-Hac’a yürüyor, Trajan Sarayı diye anılan Bizans konutundan geçip yine sur dışındaki Doğu Havuzu’nda bitiyor. Yürüyüş bir buçuk kilometreyi biraz geçiyor; tiyatroya bir buçuk saat ayrılınca toplam dört saat kadar. İki durak sur dışında, bu yüzden belirgin yoldan ayrılmamak bu rotanın değişmez kuralı.

Yol

Sirke kaleyi güneyden dolaşarak var: demiryolu hattı boyunca birkaç on metre yürü; soldaki ilk kavşakta yeni bir cami görünüyor ve oradaki açıklık sirkin kuzeybatı köşesine çıkıyor. Yapı 2. ya da 3. yüzyıldan. Boyu 440 metreyi biraz aşıyor, arenanın eni 97 metre. Batı duvarının kuzey ucunda yarışın başladığı bölmelerin, carceres’in yay biçimli duvarı yakın zamanda açığa çıkarıldı. Ifpo’ya göre arena Sur ve Caesarea sirklerinden geniş; bölgede kapasitesi bundan büyük olan yalnız Antakya ve İskenderiye sirkleri biliniyor. Pistin tamamını yürümek yerine batı duvarı boyunca oku ve kuzeybatı köşesine geri dön.

Oradan kuzeye 400 metre kadar yürüyünce tiyatronun kale kapısındasın. Tiyatro 2. yüzyılda siyah bazalttan yapıldı ve sonraki yüzyıllarda Eyyûbî kalesine dönüştü; oturma sıraları 102 metre çapında. Burçlara çık: tiyatronun yarım dairesi ve arkasındaki ova yukarıdan bir anda görünüyor. Kale kapısından çıkıp doğuya 450 metre kadar yürüyünce Birket el-Hac’ın batı kenarına varıyorsun. Kenarı 150 metreye yaklaşan havuzu Eyyûbîler hac kervanı için 1217 ile 1229 arasında onardı. Kuzey kenarında Dabbağa Medresesi, kuzeydoğu köşesinde 1257 tarihli küçük Yakut Camii duruyor.

Havuzdan kuzeye, doğu mahallesine yürü. Trajan Sarayı Nabati Kemeri’nin, mahallenin büyük kilisesinin ve Birket el-Hac’ın yakınında. Ad modern ve yanlış: yapı 5. ve 6. yüzyıldan bir Bizans konutu, bugün 1850 metrekare tutuyor ve Busra’da ayakta kalan tek büyük Bizans sivil konutu. Doğu kanadının dış cephesinde iki sıra halinde dönüşümlü dizilen nişlere ve güney kanadın üst katındaki üç apsisli salona bak. Kesin noktası haritalarda işaretli değil; Nabati Kemeri’ne varınca çevrede sor ve katedral yanındaki piskoposluk sarayıyla karıştırma. Saraydan surun dışına, doğuya birkaç yüz metre yürüyünce Doğu Havuzu’na, Birket en-Nabatiyye’ye varıyorsun. Alt sıralardaki taşçı işaretleri Nabati harflerinin biçiminde; doğudan gelen kanal havuza güneydoğu köşesinden giriyordu. İki havuzun arası 500 metre kadar.

Zamanlama

Sirkte hiç gölge yok, bu yüzden 08:00’de kuzeybatı köşesinde ol ve kırk beş dakika ayır. 09:00’da tiyatroya gir. Oturma sıraları sabah henüz ısınmamış; sıralar, koridorlar ve burçlar için bir buçuk saat gerekiyor. 10:45 civarı Birket el-Hac’a var. 11:15’te Trajan Sarayı’nı ara, 11:45 gibi Doğu Havuzu’na yürü. Bazalt ve açık arazi öğleye doğru ısınıyor; sıra, yürüyüşü öğle sıcağından önce bitirmek için böyle kuruldu.

Dikkat

Sirk ve Doğu Havuzu surların dışında. SANA’nın 10 Eylül 2026 tarihli haberine göre Deraa sivil savunması Busra yakınında savaştan kalan mayınları kontrollü olarak patlattı. Belirgin yoldan ayrılma, çevredeki tarlalara ve boş arazilere girme, kestirme arama. Yanında su ve şapka olsun. Suriye Eski Eserler Genel Müdürlüğü Haziran 2014’te Trajan Sarayı’nın güney duvarında hafif hasar bildirdi; içine girilip girilemediği doğrulanamadı, cepheden bakmak da yeterli. Birket el-Hac’ta korkuluğun olmadığı kesimlerde kenara yaklaşma. Sirkin, havuzların, sarayın ve tiyatro-kalenin giriş düzeni değişken, yerinde teyit et. Nisan 2018 selinde iki havuz ve sirkin kuzeyi su altında kaldı; havuzlarda su olup olmadığı mevsime göre değişiyor. Ulaşım ve güncel durum için sitedeki Busra’ya nasıl gidilir rehberine bak ve yola çıkmadan yerelden teyit et.