Çakmakiye Medresesi

Emevî Camii’nin kuzey kapısından çıkıp karşıya baktığında gördüğün siyah beyaz taş cephe bu. Yapı bir Memlûk medresesi, bugün içinde Arap Hattı Müzesi var. Şam’ın en kalabalık noktasının tam karşısında olmasına rağmen çoğu ziyaretçi kapısından geçip gidiyor; oysa avlusu Emevî Camii’nin gürültüsünden kurtulunacak en yakın yer.

Nasıl gidilir

Emevî Camii’nin kuzey kapısının karşısındaki sokakta, camiden çıkınca otuz saniye. Hamidiye Çarşısı’nın doğu ucundan camiyi dolanarak beş dakika. Kapısı sokak seviyesinde ve dar; siyah beyaz taş dizilerini arayarak bulmak tabelayı aramaktan hızlı.

Ne kadar sürer

Kırk beş dakika. Müze küçük ama vitrinlerdeki levhalar okunmayı istiyor; yazının biçimlerine ilgin varsa daha uzun kalırsın.

Ne görülür

Dış duvarlar ablak örgüyle, yani beyaz ve siyah taş sıralarının değişmesiyle kurulmuş — Şam taş işçiliğinin imzası. Kuzey cephede ince işlenmiş taştan yüksek bir kavsara var; bu, yapının en eski katmanından kalma. İç avlu Şam’da alışılanın tersine üstü örtülü: revaklı değil, kubbeli. Bu tip Emevî Camii’nin revaklı düzenini izlemeyen bir Memlûk çözümü ve medrese onun en iyi örneklerinden biri sayılıyor. Avluyu çevreleyen ablak kemerler, üstlerinde ahşap kafesli cumbalar ve ortada küçük bir havuz var. Vitrinlerde levhalar, kitabeler ve yazı takımları sergileniyor.

Yapının altında daha eski bir bina var: 1361’de kurulan bir yetim mektebi, 1367’de tamamlanıp hankaha çevrilmişti. Timur’un 1401’deki Şam kuşatmasında yıkıldı ve süsleme parçaları yeni yapıda yeniden kullanıldı. Şam valisi Seyfeddin Çakmak el-Argunşavi binayı güneye doğru bir türbe ekleyerek genişletti, yetim mektebini geri getirdi ve kuzey cepheye pencere açtı. Çakmak 1421’de öldü. Medrese geçen yüzyılın ortasındaki bir bombardımanda hasar gördü ve onarıldı.

Neyi kaçırma

Doğu cephedeki renkli taştan mukarnaslı niş. Kurucunun kendisi orada gömülü ve niş sokaktan görülüyor, ama müzeye giren neredeyse kimse dışarı çıkıp bakmıyor. Çıkarken sağa dön, on adım yürü ve yukarı bak.