Cami el-Cedid ve Hatuniye Türbesi (Salihiye)

Salihiye’de, bugün Cuma Pazarı diye bilinen Medreseler Sokağı’nın güney kesiminde duran küçük bir cami. Adı “Yeni Cami” ama sokağın en eski hikâyelerinden birini taşıyor. Ross Burns’ün Suriye anıtları rehberine dayanan Commons künyelerine göre cami, Hatuniye Türbesi ile birlikte bir külliyenin parçasıydı ve türbe İsmetüddin Hatun’undu: önce Nureddin Zengî’nin, sonra Selahaddin’in eşi olan kadının.

Türbede kim yatıyor

İsmetüddin Hatun, Şam’ı Böriler adına yöneten Muinüddin Ünür’ün kızıydı. 1147’de babasının Nureddin’le kurduğu ittifakın parçası olarak onunla evlendi. Nureddin öldükten sonra Şam’ı alan Selahaddin, 1176’da onunla evlendi; bu evlilik yeni hükümdarın Şam’daki meşruiyetine yarıyordu. Ocak 1186’da Şam’da öldü. Selahaddin o sırada uzun bir hastalıktan kalkıyordu ve ona her gün mektup yazıyordu. Ölüm haberi ondan üç ay saklandı. İngilizce Vikipedi hatunun Şam’da bir medrese ve babası için bir türbe yaptırdığını, kendisinin de Cami el-Cedid’e gömüldüğünü yazıyor.

Tarihler neden tutmuyor

İngilizce Vikipedi’nin Şam camileri listesi caminin tarihini 1255 olarak veriyor ve yapıyı Eyyûbî sayıyor. Türbenin sahibi ise 1186’da öldü; arada yetmiş yıla yakın bir fark var. Türbe camiden önce yapılmış ve “yeni” adı sonradan eklenen namaz yapısını anlatıyor olabilir, 1255 bir yenilemenin tarihi de olabilir. Hangisinin doğru olduğunu gösteren bir kaynak bulamadık, iki tarih de burada duruyor.

Nasıl gidilir

Medreseler Sokağı Kasiyun’un eteğinde, Muhacirin’in bittiği yerden Rükneddin’e doğru uzanıyor. Cami el-Cedid sokağın güney kesiminde, Ceharkesiyye Medresesi’nin hemen yanında; iki kapı arasında yirmi adım var. Sokak gündüz sebze ve yiyecek, akşam giyim tezgâhlarıyla dolu. Kapının solundaki duvarda caminin adını yazan taş bir levha asılı.

Ne görülür

Görülecek asıl şey taçkapı. Kemer, siyah ve açık renk taşların sırayla dizilmesiyle örülmüş; Şam’da buna ablak deniyor. Kemerin içindeki alınlıkta siyah ve beyaz taştan örülmüş, düğüm biçiminde iri bir madalyon var. Altında iki sıra yazı kuşağı, bunların arasında da birbirine geçen dalgalı siyah-beyaz taşlardan bir bant uzanıyor. Kapının üstündeki kat ve yan cephe sonradan düz kesme taşla yenilenmiş; eski ile yeni aynı duvarda açıkça ayrılıyor. Commons’taki bir sokak karesinde caminin minaresi tezgâh tentelerinin üstünden görünüyor.

Bugün ne durumda

Elimizdeki en yeni tarihli kayıt 2008 fotoğrafları. Caminin bugün namaz dışında açık olup olmadığını ve türbe odasına girilip girilemediğini gösteren yeni bir kaynak bulamadık. Ziyaret düzeni yerinde, mahalleliye ya da caminin görevlisine sorularak öğreniliyor. Taçkapı her durumda sokaktan görülüyor.

Neyi kaçırma

Caminin tam karşısında, çevresi yazılı bir duvarla sarılmış bakımsız bir mezar var. Selahaddin’in camdarı Emir Sabıkuddin Miskal’in mezarı bu; emir 1224’te öldü. Mezarın bir kubbesi vardı, çöktü. Selahaddin’in eşinin türbesiyle onun maiyetindeki bir emirin mezarı aynı sokağın iki yakasında karşılıklı duruyor. Kapıdan çıkınca arkana dönüp bakman yeterli.