Cebel Says Emevi Sarayı

Şam’ın yaklaşık 100 km güneydoğusunda, Dumeyr nahiyesinde, bozkır ile Havran’ın volkanik arazisinin birleştiği yerde sönmüş bir volkan duruyor. Eteğinde Emevi halifesi I. Velid’in (705-715) yaptırdığı bir yazlık sarayın kalıntıları var: saray, cami, hamam, hanlar ve depolar. Kayalardaki 528 tarihli bir yazıt, yerin Emevilerden önce de bir sınır karakolu olduğunu gösteriyor. Yol ıssız bozkırdan geçiyor ve bölgenin bugünkü güvenliği ile erişimi doğrulanamadı.

Burası neydi

Bir bedevi yazlığı. Tarihçi Jere Bacharach’a göre Velid sarayı, el-Karyeteyn’deki üssü ile başka bir çöl kalesi olan Kasr Burku arasında mevsimlik bir konak olarak kurdu. Yerin varlığı suya bağlıydı. Kraterin yanında sığ bir göl birikiyor, yazın kuruyordu; Yakut el-Hamevî bu suyu Üseys adıyla anar, bereketli yıllarda el-Habra dendiği de kayıtlı. Doğuda kabilelerin baharda sürü otlattığı Safa çölü başlıyor.

Ne görülür

Krater yaklaşık 2 km uzunluğunda ve yarım kilometre genişliğinde. Sarayın yanında maiyet evlerinin kalıntıları duruyor. Hamam, kent dışında kurulmuş en eski İslam hamamlarından biri sayılıyor; saray da alçı süslemenin kullanıldığı ilk İslam yapılarından. Saray Emevi döneminin sonunda yakılıp yıkıldı. Memlûk döneminde onarılıp yeniden kullanıldığı düşünülüyor. Bugün ayakta olan kısım sınırlı: kapı kemeri, duvar dipleri ve dağınık taş.

Kayadaki yazıt

Jebel Usays yazıtı 528 ya da 532/3 tarihli ve Paleo-Arap yazısıyla yazılmış. Metin şöyle: “Ben Ruqaym, Awslı Maarrif’in oğlu; kral Haris beni Üseys’e sınır muhafızı olarak gönderdi.” Kral Haris, Gassanî hükümdarı el-Haris bin Cebele; yazıt onu el-melik unvanıyla anıyor. Suriye’de bilinen üç Paleo-Arap yazıtından biri. 1964’te el-Uşş, 1971’de Grohmann yayımladı.

Nasıl bilindi

Keşifler 1805’te başladı. İlk araştırmacılar kalıntıları Roma yapısı sandı; sonraki çalışmalar Emevi olduğunu gösterdi. 2008’de Genel Jeoloji Kurumu bölgeyi olası çimento hammaddesi sahası olarak taradı.

Nasıl gidilir

Yol Dumeyr’den ya da Cebel-i Arab’ın doğusundan açılıyor. Kalıntıların yakınında yerleşim yok. Bölgenin güvenlik durumu ve hangi yolun açık olduğu bu sayfa hazırlanırken doğrulanamadı; yola ancak güncel yerel bilgiyle ve bölgeyi bilen biriyle çıkılabilir.

Neyi kaçırma

Kayalardaki yazıtı. Sarayın büyük kısmı temel izine inmiş durumda; yerin Emevilerden yaklaşık iki yüzyıl önce de bir sınır noktası olduğunu kanıtlayan şey o birkaç satır.