Tell es-Salihiye (Tell Firzat)

Şam merkezinin 15 km doğusunda, 630 metre yükseklikte, Barada’nın kuzey kıyısında bir höyük. 250 metreye 300 metre boyutunda, oval ve ovadan 25 metre yüksek: Guta’nın en büyük höyüğü. MÖ 2. binyılın başından MÖ 6. yüzyıla kadar iskân edilen müstahkem bir yerleşimdi ve vahayı doğu çölünden gelen saldırılara karşı koruyan savunma halkasının en güçlü karakoluydu. Kasiyun eteğindeki Salihiye semtiyle ilgisi yok.

Neden adı Tell Firzat

Yerel ad, tepedeki kubbeli türbesiyle anılan İslami veli Ferzad’dan geliyor. Türbe, misyoner Porter’ın 1855’te yayımladığı gravürde görünüyor; 1953’teki kazı sırasında yerinde daha küçük bir mezar vardı.

Guta’nın savunmasındaki yeri

Höyük, sulu bahçelerin bittiği ve doğudaki Merc otlaklarının başladığı geçiş kuşağında duruyor. Güneyde aynı işi daha küçük bir yerleşim, Deyr Habiye görüyordu. Barada höyüğün 100 metre güneyinden akıyor ve güneydoğuda 20 metre dibine kadar yaklaşıyor.

Kimler kazdı

İlk tarif Porter’dan. Onun bulduğu, MÖ 900-700 arasına tarihlenen ve bir Arami kralını gösteren taş kabartma 1870’ten önce British Museum’a geçti. Mayıs 1866’da Şam’daki İngiliz konsolosu E. T. Rogers iki hafta boyunca önce 10, sonra 24 işçiyle kazdı ve kayda değer bir şey bulmadı. Tek sistemli kazı Hans Henning von der Osten’in: Uppsala Üniversitesi adına Ocak-Mayıs 1953 arasında kuzey yamaçta 5 metre genişliğinde bir hendek açtı ve 12 yapı evresi belirledi.

Hendek ne gösterdi

• En eski evre XII: seramiği Ugarit Orta 2 ve Hama H ile karşılaştırılıyor, yani MÖ 19-17. yüzyıl.
• VIII-IX. evrelerde iki metreye yakın kalınlıkta, üç buçuk metre yüksekliğe kadar korunmuş bir sur. Amurruların kurduğu düşünülüyor; VIII ve VII. evrelerin yıkımı Deniz Kavimleri’ne bağlanıyor.
• VII. evrenin üstünde bir metreyi aşan bir kül tabakası.
• V ve VI. evrelerde Arami dönemi surları.
• III. evrede MÖ 9-6. yüzyıla ait fibulalar, yani çengelli giysi iğneleri.

Bugün ne görülür

Höyüğün kendisi ve Barada’ya bakan güneydoğu yamacı. Şehrin çeperi buraya kadar uzandı ve bölge 2013-2018 arasında Doğu Guta çatışmalarının içindeydi; höyüğün bugünkü durumu ve erişimi doğrulanamadı. Yol höyüğün yanından doğuya, Dumeyr yönüne devam ediyor.

Neyi kaçırma

British Museum’daki steli. Londra’da 57-59 numaralı odalarda duran kireçtaşı kabartma, elinde asa tutan, kimliği bilinmeyen sakallı bir Arami kralını gösteriyor. Höyüğün en tanınan buluntusu ve Şam havzasında Arami krallarının elinden çıkmış az sayıdaki tasvirden biri.