Cerade Ölü Şehri

Zaviye Dağı’nın doğu kenarında, bugünkü Cerade köyünün alt ucunda ve evlerinin arasında uzanan bir Ölü Şehir. Yerleşim 4. yüzyılda kuruldu, en kalabalık hâline 5. ve 6. yüzyılda ulaştı, sonraki yüzyıllarda yavaş yavaş boşaldı. Uzaktan ilk görünen şey çok katlı taş kulesi. Yakından bakınca iki katlı revaklı konaklar ve planı ilk kez Howard Crosby Butler’ın yayımladığı bir kilise çıkıyor.

Nasıl gidilir

Maarat en-Numan’dan otoyolla Halep yönüne 7 kilometre gidilip Babila köyünde batıya sapılıyor; kalıntıya 3 kilometre kalıyor. Ruveyha 2 kilometre kuzeybatıda, Güney Dana 2 kilometre güneybatıda. Toplu taşıma yok, şoförlü araç gerekiyor. Bugünkü köy 2004 sayımında 837 kişilikti; köy 20. yüzyılın başında yeniden iskân edilmiş olmalı.

Ne kadar sürer

Bir saat. Kule, kilise ve çevresindeki konaklar için yeterli. Ruveyha ile Güney Dana aynı yol üstünde, üçü yarım güne sığıyor.

Ne görülür

Kuleler. Alanda iki serbest kule var. Büyüğü kaba kireçtaşı bloklardan örülmüş; kat sayısı için kaynaklar beş ile altı arasında ayrışıyor. Üst çeyreğinde taş konsolların taşıdığı düz levhalı bir silme dolaşıyor. Gözetleme ve savunma için mi, yoksa bir keşişin inzivası için mi yapıldığı tartışmalı. İtalyan Gruppo Archeologico Romano ekibi ona mahpus kulesi diyor ve neredeyse sağlam olduğunu yazıyor. Küçük kule üç katlı: orta katı kapıcı odası, üst katı açık bir loca, girişi bir avluya açılıyor.

Evler. Alanda 96 ev ve 291 oda sayılmış. İki katlı konakların uzun yüzünde iki kat boyunca sütunlu revak yükseliyor; başlıklar İyon ve Korint düzeninden türetilmiş. Pencere çevreleri nadiren süslü, saçaklarda oluklu geniş bir silme var. Zemin kat tavanlarını taşıyan kemerlerin çoğu yerinde, evlerin çoğunun da yüksek duvarlı bir avlusu var. 6. yüzyıldan bir ev yaşamın nasıl bölündüğünü gösteriyor: kapı sokağa açılıyor, avlunun solunda aile evi duruyor, zemin kattaki yemlikler hayvanların altta, ailenin üstte kaldığını söylüyor, üst kata dış merdivenle çıkılıyor.

Kilise. 5. yüzyıldan, üç nefli sütunlu bir bazilika. Planını Butler 1899 ve 1900 seferinin ardından yayımladı, Georges Tchalenko 1943 ve 1970’te kısmen kazdı. Pencereleri olmayan doğu duvarı dışarıdan düz. Güneyde iki, kuzeyde bir kapı var; batıdaki kapı iki sütun üstünde arşitravlı bir nartekse açılıyor. Nartekse bitişik iki katlı bir kule duruyor. Kuzey ve doğu duvarlarının bir kısmı saçak hizasına kadar ayakta, iki katlı şehitlik yapısı da orada. On iki sütun başlığından beşi yerinde: biri İyon, geri kalanı Toskan. Kilisenin kuzeyinde iyi korunmuş evlerle çevrili bir avlu ve ruhban konutları var.

Neyi kaçırma

Kilisenin apsisi yarım daire, iki yanındaki odalar ise apsisin yuvarlak duvarını kendi iç sınırı olarak kullanıyor. Bölgede nadir görülen bir çözüm. Büyük kulenin bir yüzünde de dışarı taşan taş kirişler var: kulenin tuvaleti oradaydı.