Deyr Atiye Müzesi

Deyr Atiye’nin en kuzeyinde, kasabaya güneyden bakan alçak bir tepenin üstünde bir müze. Tek bir bina değil: kaba taştan yapılmış ayrı ayrı binalar var ve her biri bir eser türüne ayrılmış. Alanı 15 bin metrekareyi buluyor; eSyria’ya göre alan bakımından Suriye’nin en büyük müzesi. Koleksiyon Helenistik dönemden 20. yüzyıla uzanıyor ve büyük bölümü Deyr Atiye, Kara, Nebek ve Yabrud halkından satın alınmış ya da bağış olarak gelmiş.

Nasıl kuruldu

Kasabalı Muhammed Dib Daabul 1982’de kendi çabasıyla inşaata başladı. Kuruluş kararnamesi 1991’de çıktı. Müze 1999’da resmen açıldı ve Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğüne devredildi. Binalar ihtiyaç doğdukça aşama aşama eklendi, bu yüzden sayıları kaynaktan kaynağa değişiyor: Arapça Vikipedi on bina, bir kale ve bir modern sanat binası sayıyor, eSyria 13 bina diyor.

Nasıl gidilir

Deyr Atiye, Nebek’in 10 kilometre kuzeyinde ve Şam-Humus yolunun kenarında. Müze kasabanın kuzey ucundaki tepede; merkezden yukarı çıkılıyor.

Ne kadar sürer

Bir buçuk saat. Binalar arasında açık avlulardan geçiliyor.

Ne görülür

Arkeoloji bölümü beş binaya dağılıyor: Taş Devri, çanak çömlek, taş eserler, bazalt ve kireçtaşı parçalar ve taşa oyulmuş Arapça yazıtlar. Nadir eserler ve halk gelenekleri bölümünde cam ve seramik, eski tarım aletleri, dokuma ve bakır işleri var. Kale binası iki katlı; 18. yüzyıl ile 19. yüzyıldan kalma kılıç, hançer ve tüfekler, kandiller, el yazmaları ve takılar orada.

Öne çıkan parçalar:

• Pişmiş topraktan bir kadın figürini
• MÖ 1. yüzyıldan kiremit rengi Helenistik bir kandil (terra sigillata)
• 2. ve 3. yüzyıldan pişmiş topraktan bir Roma savaşçı heykelciği
• Defne çelengi üstünde kanatlarını açmış bir kartalın işlendiği Roma mezar steli
• Bir yüzünde Palmira yazısı olan sunak
• Selevkos takvimiyle 821, yani MS 509 tarihli bazalt bir Bizans kilise lentosu
• Kalıpla yapılmış İslami testiler ve kahverengi bezemeli Memlûk testileri
• 19. ve 20. yüzyıldan farklı biçim ve boyda Arap kılıçları

Neyi kaçırma

Bizans lentosunu. Bazalt taşın üstündeki tarih iki takvimi yan yana okumayı gerektiriyor: Selevkos yılıyla 821, bugünkü takvimle 509. Kalamun’un Hristiyan geçmişi Malula ve Kara’daki kiliselerde ayakta; burada ise tek bir taşın üstünde, tarihiyle birlikte duruyor.

2013 ve sonrası

20 Kasım 2013’te silahlı gruplar kasabaya girdi ve müzeden 1300 kadar eser çalındı. Halkın yardımıyla bunların 135 kadarı geri alındı. Aralık 2024 sonrasında müzenin açık olup olmadığı ve hangi bölümlerin gezilebildiği doğrulanamadı; gitmeden önce Deyr Atiye’de sormak gerekiyor.