Yabrud

Kalamun’da, Doğu Lübnan Dağları’nın doğu kesiminde, 1400 metre kadar yükseklikte bir kasaba. Şam 77 kilometre güneyde, Humus 91 kilometre kuzeyde; M5 otoyolu kasabanın doğusundan geçiyor ve Lübnan sınırı 16 kilometre kadar uzakta. Yabrud’u başlı başına bir durak yapan şey üst üste binmiş zamanlar: Paleolitik kaya sığınakları, Tunç Çağı mezarları, katedrale dönüşmüş bir tapınak ve bugünün kalabalık dağ kasabası.

Nasıl gidilir

Şam’dan M5 otoyoluyla kuzeye ya da Nebek’ten 10 kilometre güneye. Otoyoldan batıya ayrılıp kasabaya giriliyor. Kalamun köyleri arasında dolaşmak için araç gerekiyor; Deyr Atiye ve Kara aynı yolun daha kuzeyinde.

Ne kadar sürer

İki buçuk saat. Katedral, merkezin sokakları ve Tell el-Kavz’a bir bakış bu süreye giriyor.

Kasabanın coğrafyası

Yabrud’u iki dağ çeviriyor: 1900 metre kadar yükselen Mar Marun Dağı ve el-Arid. Kasabanın ortasında 1445 metrelik kireçtaşı bir tepe, Tell el-Kavz duruyor; tepeyi kasabalılar kendi girişimleriyle ağaçlandırdı. Çevredeki vadilerin adları Meşkune, İskafta, Kureyna, Harayya, Flita ve Mecer. Su Ayn Kuşel’den ve Kureyna’daki Deyr kaynağından geliyor. İklim sert: kışın hava eksi 16 dereceye kadar iniyor, kar hemen her yıl yağıyor, yıllık yağış 150 milimetrenin altında kalıyor.

Adı ve eski çağlar

Roma ve Bizans döneminde kasabanın adı Iabruda’ydı; Batlamyus coğrafyasında onu bu adla anıyor. Daha eski izler İskafta vadisinin kuzeyinde, Habiyet er-Reşide denen yerde. Bir çiftçinin rastlantıyla bulduğu mezarlar 1964 ve 1965’te Ali Ebu Assaf ile Kasım Tuveyr yönetiminde kazıldı. Dokuz Kenan-Amorit mezarı çıktı ve MÖ 1950 ile 1500 arasına tarihleniyor. Dolmene benzeyen sandık mezarlar ortalama 240 santimetreye 135 santimetre ve her birinde en az beş kişi yatıyor. 3 numaralı mezardaki iskeletin omurgasına tunç bir mızrak ucu saplanmıştı. 4 numaralı mezarda on iskelet ve MÖ 1800 dolayına tarihlenen hematit bir silindir mühür bulundu.

Kasabada

Konstantin ve Helena Katedrali’nin dış duvarında kiliseden önceki tapınağın iri blokları duruyor; katedralin kendi sayfası var. İskafta vadisindeki kaya sığınakları ise Levant’ın Yabrudien taş alet kültürüne adını verdi ve onlar da ayrı bir sayfada. 1838 kayıtları kasabada Sünni Müslümanlar, Melkit Katolikler ve Rum Ortodokslar sayıyor; 2004 sayımında nüfus 26 bin dolayındaydı. Arjantin’in eski devlet başkanı Carlos Menem’in annesi ve babası Yabrudlu.

Neyi kaçırma

Tell el-Kavz’ı. Kasabanın ortasındaki bu tepe bir anıt değil, kasabalıların emeği: çıplak kireçtaşı yamacı Yabrudlular kendi elleriyle ağaçlandırdı. Kasabanın çoğu yerinden görünüyor ve yön bulmak için en kolay işaret o.

Bugünkü hâli

Yabrud Mart 2014’te Yabrud Muharebesi sırasında el değiştirdi. Kasaba bugün yerleşik. Kalamun yollarında kontrol noktaları var ve yan yolların durumu değişebiliyor; çıkmadan önce Nebek’te ya da Yabrud’da sormak gerekiyor.