Yabrud Kaya Sığınakları (İskafta Vadisi)

Yabrud’un yanındaki İskafta vadisinin kuzey yamacı boyunca dizili bir sıra kaya sığınağı. Burası bir anıt değil, bir kazı alanı. Tabakalarından yaklaşık 200 bin yıl öncesinden Natufi döneme kadar uzanan taş aletler çıktı ve Levant’ın Orta Paleolitik “Yabrudien” evresi adını buradan aldı. Görülecek bir yapı yok; görülecek şey kayanın kendisi ve arkasındaki uzun araştırma hikâyesi.

Bugün gidilebilir mi

Doğrulanamadı. Vadiye giden yolun durumu, bir ziyaretçi düzenlemesi olup olmadığı ve 2014 çatışmalarından kalan patlamamış mühimmat riski hakkında güncel bilgi yok. Yabrud 2014 baharında cephe hattıydı. Bu yüzden bu sayfa yol tarif etmiyor: vadiye çıkmadan önce Yabrud’da yerel yetkililere ya da kasabalılara sormak gerekiyor ve işaretsiz patikalara tek başına girilmemeli.

Kim buldu, kim kazdı

Alman amatör arkeolog Alfred Rust sığınakları 1930’da rastlantıyla buldu ve 1930-1933 arasında dört mevsim kazdı. Sonuçları 1950’de “Die Höhlenfunde von Jabrud” adıyla yayımladı; Arapça çevirisini 1987’de Muhammed Kaddur yaptı. Rust’un 15 kilometrelik yüzey taraması altı sığınak ve bir mağara saptadı. Onu 1934-1940 arasında Peder Joseph Nasrallah izledi. Columbia Üniversitesi’nden Ralph ve Rose Solecki 1963-1965 ve 1987-1989’da burada çalıştı. Bir Japon heyeti 1967-1968’de Meşkune ve Harayya vadilerinde, Tübingen Üniversitesi’nden Nicholas Conard ise 2007-2010’da Meşkune vadisinde kazdı.

Sığınaklar tek tek

• Sığınak I en önemlisi: kayalığın dibinde 35 metre uzunlukta, 6 metre kadar derinlikte ve 20 metre kadar yükseklikte. 11 metreyi aşan dolgusunda 25 tabaka var ve yaklaşık 200 bin ile 40 bin yıl öncesi arasını kapsıyor.
• Sığınak II 20 metre genişlikte ve 8 metre derinlikte. İç cephesindeki basamağa Roma döneminde mezarlar oyulmuş. 10 tabakası Orta ve Üst Paleolitik’e ait.
• Sığınak III birbirine bitişik iki yuvarlak oyuk, her biri 7 metre kadar; dolgusu Epipaleolitik, yani Natufi dönemden.
• Sığınak IV Cebel Şmeys’te; 20 metreye 8 metre boyutunda ve 8 metre yükseklikte. 22 tabakası Sığınak I’in tabakalarından daha eski.
• Mağara I 13 metre genişlik ve 7 metre yükseklikte bir ağızla açılıyor, içeride 30 metre ilerliyor; tarihsel dönemde konut olarak kullanılmış.

Yabrudien ne demek

Kalın kazıyıcılar, el baltaları ve ilk taş dilgi endüstrisi sayılan “Amudien” dilgileri. Bu alet bileşimi Levant’ta nerede çıkarsa Yabrudien diye anılıyor. Nasrallah kasabanın çevresindeki 6 kilometrelik alanda en az yirmi prehistorik alan saydı.

Neyi kaçırma

Sığınak II’nin 4. tabakasından çıkan obsidyen kazıyıcının hikâyesini. Yaklaşık 41 bin ile 32 bin yıl öncesine tarihlenen bu küçük alet, Frahm ve ekibinin 2017’deki analizine göre orta Anadolu’daki Göllü Dağ’dan geliyor. Arada yürüyerek en az 700 kilometre var.