Deyr er-Rüya: Kevkeb’deki Aziz Pavlus Manastırı

Şam’ın 18 kilometre güneybatısında, Kuneytra yolunun kenarında siyah bazalttan volkanik bir tepe var: Tell Kevkeb. Tepede Antakya Rum Ortodoks Patrikliği’ne bağlı bir manastır duruyor. Resmî adı Aziz Pavlus’un Rüyası Patriklik Manastırı; çevrede kısaca Deyr er-Rüya deniyor. Geleneğe göre Tarsuslu Saul, Şam’a giderken burada gökten gelen bir ışıkla yere düştü. Olay Elçilerin İşleri’nin 9. bölümünde anlatılıyor. Bugünkü yapı 1962’de, eski bir manastırın yıkıntısı üzerine kuruldu.

Nasıl gidilir

Şam’dan Kuneytra yoluna çık; manastır Katana ilçesindeki Kevkeb köyünün tepesinde, Cdeydet Artuz’a 3 kilometre kadar. Kuneytra yönündeki yolların durumu 2025’ten beri değişken. Çıkmadan önce yolu ve manastırın ziyaretçi kabul edip etmediğini teyit et.

Ne görülür

Ortada dairesel planlı, kubbeli bir kilise ve çevresinde sütun ile kemerlerden oluşan bir revak. Kilisenin yanında çan kulesi yükseliyor. Bahçede Rus heykeltıraş Aleksandr Rukavişnikov’a atfedilen bronz bir Pavlus heykeli var. Alanı bahçeler, açık hava tiyatrosu, çevre duvarı ve giriş kapısı tamamlıyor. Kilisenin içinde Pavlus’un atından düşüşünü anlatan bir resim asılı.

İki ayrı gelenek

Pavlus’un dönüş yerini Kevkeb’e koyan yazarlar Haçlı dönemi ve sonrasına ait: Jacques de Vitry, 1434’te buradan geçen Tafur, daha sonra Pococke ve d’Arvieux. Haçlılardan önceki kaynaklar ise, 570 civarında Piacenzalı Antoninus ve 8. yüzyılda Willibald, olayı şehre çok daha yakın bir yere koyuyor. Şam’da Bab Kisan’ın güneydoğusundaki Tabbale’de duran Mar Bolus Makamı Kilisesi o öteki geleneği taşıyor. İkisi arasında seçim yapmak gerekmiyor; aynı anlatının iki adresi.

Arazinin yakın tarihi

1930’larda Patrik Aleksandros Tahhan araziyi Şamlı Müslüman bir aileden satın aldı. Aile araziyi yabancı keşişlere değil Ortodokslara vermeyi tercih etmişti. Mali sıkıntı ve askerî kullanım yüzünden arazi 1961’e kadar boş kaldı. O yıllarda tepede cilalı taşlarda silik izler, bir Korint sütun başlığı, iki yağmur suyu sarnıcı, açıkta temeller ve tepe ile Roma yolu arasında bir kilise kalıntısı görülüyordu. Manastır Patrik VI. Theodosios Ebu Recayli’nin girişimi ve Rus Patrikhanesi’nin bağışıyla 1962’de yapıldı. 1960’larda çiftçiler tepede erken Hristiyan dönemine ait altın bir buhurdan buldu.

Neyi kaçırma

29 Haziran’ı. Antakya Havarisel Tahtı’nın bayramı olan bu günde manastırda yıllık bayram yapılıyor ve Şam’dan, Suriye’nin başka şehirlerinden ve Lübnan’dan binlerce hacı geliyor. Başka bir gün gidersen tepe sessiz. O sessizlikte aynı sırtta 30 Eylül 1918’de yaşanan bir süvari hücumunu hatırlamak manzarayı değiştiriyor: Avustralya 4. ve 12. Hafif Süvari alayları Kevkeb’e bu yamaçtan saldırdı.