Deyr Mar İlyas er-Rih

Tartus’un güneydoğusunda, Safsafa’ya 1 kilometre kadar mesafede, rüzgâra açık bir tepede duran Rum Ortodoks manastırı. Kökeni 5. yüzyıla bağlanıyor; bugünkü yapı 1806’da eski bir manastırın kalıntıları üstüne kuruldu. Alt kattaki eski kilisede Halep ikon okulunun 1809 ile 1817 arasına tarihlenen ikonları hâlâ ahşap ikonostasta asılı.

Nasıl gidilir

Tartus ana otogarından Safsafa minibüsleri kalkıyor, yol 30 dakika kadar sürüyor. Safsafa’ya birkaç kilometre kala Kalaat el-Ureymeh’i gösteren İngilizce ve Arapça tabelada inilir; oradan manastır sapağına 1 km, sapaktan kaleye 2 km daha var. Sabahları güneye giden minibüs bulmak daha kolay: Safsafa’da oturanların çoğu Tartus’ta çalışıyor ve şoförler yolcuyu bırakıp hemen geri dönüyor. Bu ulaşım bilgisi 2013 tarihli bir rehberden; güzergâhı Tartus’ta teyit et.

Ne kadar sürer

Kırk beş dakika. Alt kattaki kilise ve ikonları yarım saat istiyor; kalan süre tepeden batıya, denize ve Ebreş vadisine bakmaya gidiyor.

Ne görülür

Manastır iki katlı. Alt katı eski kilise dolduruyor. Ahşap ikonostasta Halep ikon okuluna ait, 1809 ile 1817 arasına tarihlenen ikonlar asılı: Pantokrator İsa, Meryem Ana ve Mar İlyas, yanlarında peygamber ikonları. Hepsi 19. yüzyılın başındaki yeniden yapımdan beri yerinde. Üst kat yeni: rahip odaları, dinî kitaplık, uzaktan gelen ziyaretçilere ayrılmış odalar ve geliri yoksul ailelere ve manastırın ihtiyaçlarına giden bir ikon satış odası. Manastır birkaç gün kalmak isteyen kilise kamplarını da ağırlıyor.

Adı ve geçmişi

Er-Rih ‘rüzgâr’ demek. Bir açıklamaya göre manastır adını rüzgârın vurduğu bu yüksek sırttan alıyor, bir başkasına göre komşu Reyhaniye köyünden. Manastır 1200’de yıkıldı ve 1806’da, Akkar ve bağlı yerlerin Rum Ortodoks metropoliti Makarios döneminde, eski bir manastırın kalıntıları üstüne yeniden yapıldı; daha önce burada putperest tapınakları olduğu da anlatılıyor. Tartus ile Safita arasındaki eski Roma yolunun üstünde olduğu için yüzyıllarca hacıların uğradığı bir duraktı. En kalabalık gün hâlâ 20 Temmuz’daki Mar İlyas bayramı.

Neyi kaçırma

Alt kattaki eski kilise. İlk göze çarpan yeni üst kat, ama manastırın yaşı alttaki ikonostasta: Halep okulunun 1809 ve 1817 tarihli ikonları iki yüzyıldır aynı ahşap çerçevede duruyor.