Tell Kazel (Antik Sumur)

Tartus’un güneyinde, Akkar ovasının kuzey ucunda ovadan yaklaşık 25 metre yükselen oval bir höyük. Tabanı 350 x 325 metre, düz tepesi 200 x 200 metre. Yamaçları sert iniyor ve bu dikliğin sebebi toprağın altındaki sur. Burası Amarna mektuplarında adı geçen Sumur, Grek kaynaklarının Simyra’sı, Tevrat’ın Zemarlılarının kenti. Tunç Çağı’ndan Helenistik döneme kadar yerleşim görmüş ve iki ayrı kazı döneminde saray, tapınak ve Pers dönemi yapıları çıkarılmış.

Nasıl gidilir

Höyük Safita ilçesinde, Nahr el-Abraş ırmağının sağ kıyısında, ırmağın denize döküldüğü yerden üç buçuk kilometre kadar içeride. Tartus’a uzaklığı için kaynaklar farklı sayılar veriyor; yola çıkmadan sayfadaki haritaya bak. Düz ovada tek başına yükselen, tepesi basık bir tümsek olduğu için yaklaşınca kolay seçiliyor.

Ne kadar sürer

Kırk beş dakika. Höyüğün çevresini dolaşmak, tepeye çıkıp ovaya bakmak bu kadar sürüyor. Alanda bekçi, levha ya da düzenlenmiş yol olduğuna dair yayımlanmış bilgi yok; bir ören yeri gibi değil, ovadaki bir kazı höyüğü gibi düşünmek gerekiyor.

Kazılarda ne çıktı

1956’daki yüzey araştırmasının ardından 1957’de Maurice Dunand ve Nassib Saliby höyüğü antik Sumur ile özdeşleştirdi. İlk kazıları 1960 ile 1962 arasında Dunand, Saliby ve Adnan Bounni yaptı. 1985 ile 2001 arasında Beyrut Amerikan Üniversitesi Arkeoloji Müzesi ile Suriye Eski Eserler Genel Müdürlüğü, Leila Badre başkanlığında 18 sezon çalıştı.

• Geç Tunç Çağı: bir saray kompleksi ve bir tapınak. Muskalar, mühürler ve sırlı kaplar Ugarit kültürüyle benzeşiyor. MÖ 14. ile 12. yüzyıllar arasına ait Kıbrıs bikrom seramiği de bu katmanda.
• Yıkımdan sonra: yerel yapım Miken tipi seramik, el yapımı perdahlı kaplar ve gri mal.
• Demir Çağı: MÖ 9. ve 8. yüzyıllara ait yerleşim yangın izleriyle son buluyor; Asur istilasıyla ilişkilendiriliyor.
• Pers dönemi: kesme taştan bir depo ve savunma yapısı. Höyüğün kuzeydoğusunda büyük bir Helenistik mezarlık var.

Yazılı kaynaklarda Sumur

Amarna mektuplarında Sumur’un hükümdarı Ahribta olarak geçiyor. Kent önce Biblos kralı Rib-Hadda’nın korumasındaydı, sonra Amurru kralı Abdi-Aşirta’nın safına geçti. Abdi-Aşirta’nın oğlu Aziru kenti yeniden ele geçirdi ve Sumur, Amurru krallığının başkenti oldu. Asur kralı III. Tiglat-Pileser MÖ 738’de kenti Asur’a bağladı; MÖ 721’de Sumur II. Sargon’a karşı ayaklandı. Tevrat’ta Tekvin 10:18 ve 1. Tarihler 1:16’da Zemarlılar olarak anılıyor. Strabon’a göre burası Arvad krallığının güneydeki son toprak parçasıydı.

Buluntular nerede

Höyükten çıkan buluntuların bir kısmı Tartus Müzesi’nde, eski katedralin içindeki Tell Kazel vitrinlerinde sergileniyor. Höyüğü görmeden önce ya da sonra müzeye uğramak, tepede görülen toprak kesitlerini somut nesnelerle bağlıyor.

Neyi kaçırma

Tepeye çıkmadan önce höyüğün eteğini bir kez dolaş. Yamaçların ovadaki öteki tümseklere göre alışılmadık dikliği gömülü surun izi; kentin savunma için nasıl biçimlendiği tepeden değil, aşağıdan bakınca görülüyor.