Deyr Sunbul Ölü Şehri

Zaviye Dağı’nda, İhsim’in 4 kilometre doğusunda bir Ölü Şehir. Yerleşim 2. yüzyılın ilk yarısına iniyor, en parlak dönemi 6. yüzyıl. Arapça kaynaklar yaklaşık 115 ev ve beş kilise kalıntısı sayıyor; en iyi korunmuşu 6. yüzyıldan kalan kuzey bazilikası. Burayı öteki köylerden ayıran şey konakların cepheleri: kapı lentolarında ve duvar yüzlerinde oyulmuş semboller, bir evde de kabartma bir kuzu.

Nasıl gidilir

İdari olarak Ariha ilçesinin İhsim nahiyesinde. Bugünkü köyün nüfusu 2004 sayımında 1751 kişiydi. İhsim’den doğuya 4 kilometre. Toplu taşıma yok; Ariha ya da İdlib’den şoförlü araç tutuluyor. Hama’daki aynı adlı köyle karışıyor, şoföre İhsim yakınındaki Deyr Sunbul olduğunu söylemek gerekiyor.

Ne kadar sürer

Bir saat. Batı mahallesindeki konaklar, kilise ve lahit için yeterli.

Ne görülür

Konaklar. Batı mahallesinde varlıklı ailelerin iki katlı evleri duruyor. Taşlar harçsız oturtulmuş. Bazılarının önünde sütunlu revak, taş balkonlar var; her yüzde pencere açılmış, kapıların üstünde yağmuru kesen çıkma levhalar duruyor. Cephelerde dini semboller ve süslemeler dikkat çekiyor. Halkın evleri ise birbirine bitişik, yine iki katlı, zemin katları küçük. Köyde zeytinyağı ve üzüm presleri de bulunmuş; zenginliğin nereden geldiğini bunlar gösteriyor.

Dumbarton Oaks arşivi yapıları numarayla kaydetmiş. Ev 1’in batı binasında iki katlı bir cephe ve üst kat kapıları ayakta. Ev 18A’nın kuzey binasının güney cephesinde geometrik motifler, bir niş ve süslü kapı lentoları var.

Kilise. Batı cephesinin orta kapısında süslü bir lento, güneybatı köşesinde bir plaster, nefte ise sütun başlıkları ve kaideleri duruyor. Alanda ayrıca bir lahit var.

Tarih ve bugün

Bölge 637’de Arap fethine girdi, 1098’de Haçlıların eline geçti, 1149’da Nureddin Zengi tarafından geri alındı. Köyün geçmişinde 1157, 1408 ve 1822 depremleri de sayılıyor. Yakın tarihten bir kayıp var: 5 Ekim 2017’de, alan Heyet Tahrir eş-Şam’ın denetimindeyken, 5. ya da 6. yüzyıldan bir Bizans konağı yıkıldı. Bugün hangi yapıların ayakta olduğunu yerinde görmek gerekiyor; yıkım sonrasına ait yapı yapı bir döküm bulamadık.

Neyi kaçırma

Ev 18A’nın kuzey binasında, güney cephedeki kabartma kuzu. Hristiyan ikonografisinde Tanrı’nın Kuzusu diye bilinen motif; taşa sade bir çizgiyle işlenmiş, sırtının üstünde küçük bir haç var. Çoğu ziyaretçi cepheye uzaktan bakıp geçiyor.