Deyr Turmanin Manastırı

Turmanin kasabasının kuzeydoğusunda, zeytinliklerin arasında duran bir manastır kalıntısı. Buradaki bazilika 480 dolayında yapıldı ve cephesi kendisinden sonraki kilise mimarisini besledi: iki kule, aralarında kapının üstünde sütunlu bir bölüm, kuleler üç katlı ve üçgen çatılı. O cephe bugün ayakta değil. Zeytin ağaçlarının ortasında tek bir parça duruyor — profilli silmeleri ve kemerli penceresiyle yapının ölçeğini tek başına anlatan bir taş.

Nasıl gidilir

İdlib’in kuzeyinde. Dana ve Sarmada güneybatıda, Dara İzze kuzeydoğuda, Atarib güneyde kalıyor. Kalıntı modern kasabanın kuzeydoğusunda ve tarlaların içinde; toplu taşıma yok, İdlib ya da Sarmada’dan şoförlü araç tutuluyor. Sürücünün kasabayı değil kalıntıyı bilmesi gerekiyor.

Ne kadar sürer

Kırk beş dakika. Alan küçük ve dağınık: cephe parçası, yatakhane binasının duvarları, avlu ve sarnıçlar birkaç yüz metre içinde.

Ne görülür

Manastır yapıları taş döşeli bir avlunun çevresine dizilmişti. Avluda iki sarnıç, bir lahit ve birkaç mezar var. Yatakhane binasının uzun duvarı ayakta ve üst kat pencereleri sıra hâlinde okunuyor; aşağıdan bakınca duvarın arkasındaki ova görünüyor. Kilisenin kendisinden geriye asıl olarak o tek cephe parçası kaldı.

Manastır yalnız ibadet yeri değildi. Kaynaklar burasının aynı zamanda bir konukevi olduğunu ve ölmek üzere olanların bakımıyla tanındığını söylüyor. Alandaki izler keşişlerin tarımla uğraştığını ve hayvan beslediğini gösteriyor. Bazilikanın parasını büyük ihtimalle varlıklı bağışçılar verdi.

Neden önemli

Kayıp cephe, bölgenin mimarlık tarihinde ağır basan bir yüz. Aynı düzeni — iki kule ve aralarında geniş bir açıklık — Kalb Lozeh Kilisesi’nde ayakta görüyorsun ve Avrupa’da aynı şema yüzyıllar sonra çıkıyor. Turmanin’in cephesi çizimlerden biliniyor; 1911 tarihli Britannica baskısındaki gravür bunlardan biri.

Bugün ne durumda

Turmanin, Halep ile İdlib arasındaki kireçtaşı yaylasında yayılan Ölü Şehirler kümesinin içinde. UNESCO 2011’de bu köylerden kırkını sekiz arkeolojik park hâlinde Kuzey Suriye’nin Antik Köyleri adıyla Dünya Mirası listesine aldı. Kalıntı ekili tarlaların arasında ve çevresinde yaşayan bir kasaba var; tarlaya girme, kimseyi izinsiz fotoğraflama. Savaş yıllarında Ölü Şehir alanlarına yerinden edilmiş aileler sığındı; oturulan bir yapıya girme. Kırsal İdlib’de patlamamış mühimmat bildirilen bir risk: patikadan çıkma, yıkıntının içine girme, yerde duran metal parçalara dokunma.

Neyi kaçırma

Cephe parçasının alt kısmındaki silmeler. Üstteki kemerli pencere fotoğrafı alıyor, ama taşın nasıl işlendiğini gösteren şey aşağıdaki profil dizisi ve onu görmek için yaklaşman gerekiyor.