Dumeyr Roma Tapınağı

Şam’dan Bağdat yönüne çıkan yol bozkıra girmeden önce Dumeyr’den geçiyor. Kasabanın eski merkezinde, evlerin arasında, kesme taştan dört duvarlı bir yapı duruyor: 245 yılında, imparator Philippus Arabs döneminde Zeus Hypsistos’a adanmış bir tapınak. Yapının biçimi alışılmadık ve araştırmacılar bunu bir soruyla açıklıyor — bu bina belki de tapınak olarak başlamadı; kamusal bir çeşme ya da yol üstü konak yeri olarak kurulmuş, sonunda tapınağa dönüşmüş olabilir.

Nasıl gidilir

Şam’ın 45 kilometre kuzeydoğusunda. Şehirden çıkan doğu yolunu izleyen minibüsler kasabaya uğruyor; araçla yaklaşık bir saat. Tapınak kasabanın içinde, ana yoldan görünmüyor; merkeze inip sormak gerekiyor.

Ne kadar sürer

Yarım saat. Yapı tek hacim; dışından dolaşmak, kapı kemerine ve köşe pilastrlarına bakmak bu süreyi dolduruyor.

Ne görülür

Dört duvar da ayakta ve üst hizada dişli bir bitiş var. Asıl işçilik doğu cephesindeki büyük kemerli kapıda: kemerin çevresi ve söveler baştan aşağı bezemeli, köşelerde Korint başlıkları duruyor. Yapı kum rengi kalker taşından ve gövdesi çevredeki evlerden yarım kat yukarıda kalıyor; etrafı tel çitle çevrilmiş. Arka duvardaki kemerin taşla doldurulduğunu göreceksin — bu Roma değil, Arap dönemi: yapı o çağda savunma amaçlı kapatılmış ve küçük bir kaleye çevrilmiş.

Neyi kaçırma

Tapınaktan üç yüzyıl önce burada başka bir kutsal yapı vardı. 94 yılına tarihli, Baalşamin’e adanmış bir sunak Dumeyr’de bulundu ve bugün Paris’te, Arap Dünyası Enstitüsü’nde. Sunağın varlığı burada bir Nebatî tapınağı olduğunu gösteriyor: yani Roma tapınağı boş araziye değil, zaten kutsal sayılan bir yere kondu. İkinci ayrıntı: Bizans çağında Gassanî emiri III. Münzir buraya bir kule yaptırdı ve kulenin Yunanca yazıtında kendi adını, Tanrı’ya ve Aziz Julianus’a şükrederek yazdırdı.

Bugünkü durum

Yapı uzun bir araştırma ve onarım sürecinden geçti ve bugünkü hâli o çalışmanın sonucu. Çevresi düzenlenmiş, çitli, kapısı genelde kilitli; içeriye girmek için kasabada sormak gerekiyor. Dıştan dolaşmak serbest ve zaten görülecek şeyin çoğu dışarıda. Kasabanın 3 kilometre doğusunda bir zamanlar Deyrü’l-Matirun denen bir manastır vardı; adı Yunanca martyrion’dan geliyor ve bugün yerini sormaktan başka yapılacak bir şey yok.