Emetüllatif Türbesi

Salihiye’deki Medreseler Sokağı’nın güney kesiminde, apartmanların arasına sıkışmış kubbeli küçük bir türbe. İçinde yatan kadının hayatı yapının boyundan çok daha büyük: Hanbelî bir âlime, iki kitabı bilinen bir yazar, birden fazla medresenin bânisi ve Selahaddin’in kız kardeşi Rabia Hatun’un danışmanı. Adı Emetüllatif binti’n-Nâsıh.

Emetüllatif kimdi

Babası Nâsıhuddin Abdurrahman, Şam’da “İbnü’l-Hanbelî” diye anılan âlim ailesindendi. Hanbelî şeyhiydi ve Hıttîn’de Selahaddin’in yanında savaştı. Arapça Vikipedi aileyi sahabeden Sa’d bin Ubâde’nin soyuna bağlıyor. Emetüllatif, Rabia Hatun’un hizmetine girdi ve onun sözünü dinlediği danışmanı oldu. Kaynaklar Rabia Hatun’un Kasiyun eteğindeki Hanbelî medresesini onun etkisiyle yaptırdığını yazıyor; sitede ayrı kaydı olan Sahibiyye Medresesi bu.

Hapis, evlilik, miras

Rabia Hatun 1245’te ölünce koruyucusuz kaldı. Mallarına el konuldu ve üç yıl bir kalede hapis yattı. Çıktıktan sonra, 1249’da Humus emiri el-Eşref Musa ile evlendi. Emir yirmi yaşındaydı; İngilizce Vikipedi Emetüllatif’in en az kırk yaşında olduğunu yazıyor. Kocasıyla Humus’a, Tel Başir’e ve Rahbe’ye gitti. Şam’da Efrem Camii yakınında bir dârülhadis daha kurdu; kapılarından birinin eşiğinde kendi adıyla babasının adı yazılıydı. İki kitabının adı biliniyor: et-Tesdîd fî Şehâdeti’t-Tevhîd ve Birru’l-Vâlideyn. Öldüğünde geride altı yüz bin gümüş dirhem değerinde mücevher ve çok sayıda vakıf bıraktı.

Ölüm yılı ve türbenin adı

Kaynaklar iki noktada ayrışıyor. Arapça Vikipedi ölümünü hicri 653’e, yani 1255’e koyuyor; İngilizce Vikipedi 1253 diyor. Defin yeri de iki adla anılıyor. Arapça kaynak onu dedelerinin gömülü olduğu, dârülhadis yakınındaki Benî Şirâzî türbesine koyuyor. Ross Burns’ün rehberine dayanan Commons künyesi ise yapıya doğrudan Emetüllatif Türbesi diyor ve burada Humus emirinin eşinin, bir Hanbelî şeyhinin soyundan gelen kadının yattığını yazıyor. İkisinin aynı yapı olması büyük ihtimal, ama bunu kesin gösteren bir kaynak bulamadık.

Ne görülür

Yapı dışarıdan okunuyor. Sokak cephesinin alt yarısı iri kesme taş, üstü sıvalı. Taş duvarda sonradan örülüp kapatılmış bir pencere, demir kanatlı küçük bir kapı ve parmaklıklı bir pencere var. Kubbe iki kademeli bir kasnağa oturuyor: altta kemerli derin nişler, üstte küçük yuvarlak ve kemerli pencereler. Kubbenin kendisi dilimli, yüzeyinde eski bir kırmızı boyanın solmuş izleri duruyor. Arka yandan, aşağıdaki sokaktan bakınca kubbe apartman balkonlarının arasından daha net seçiliyor.

Nasıl gidilir, ne kadar sürer

Medreseler Sokağı’nın güney kesiminde, Küçkün el-Mansûrî Türbesi ve Kubbet Reyhan ile aynı birkaç on metre içinde. Kendisi için on beş dakika yeter; Sahibiyye Medresesi’nden güneye inen yürüyüşte bir durak olarak iyi çalışıyor. Elimizdeki en yeni tarihli kayıt 2010 fotoğrafları. Türbenin bugün içeriden ziyarete açık olup olmadığını gösteren bir kaynak yok, yerinde sormak gerekiyor.

Neyi kaçırma

Sahibiyye’nin kapısı ile bu kubbe arasındaki bağ. Sahibiyye’yi yaptıran Rabia Hatun’du; bu türbede yatan kadın onun danışmanıydı ve medresenin kurulmasında payı olduğu yazılıyor. İki durak bir arada yürününce Eyyûbî Şam’ında kadınların kurduğu ve yönettiği bir çevre ortaya çıkıyor. Tek başına bakınca ikisi de sessiz birer yapı.