Emir Abdülkadir Köşkü (Dummar)

Cezayir’de Fransızlara karşı savaşmış Emir Abdülkadir’in, Şam’daki sürgün yıllarında Rabve ile Dummar arasında, Barada kıyısına yaptırdığı iki katlı yazlık köşk. Emir 1856’dan 1883’teki ölümüne kadar Şam’da yaşadı; bir kaynağa göre bu köşkte öldü, ama ölüm yerini teyit eden başka bir kaynak bulunamadı. Yapı 1948’den sonra terk edilip harap oldu, 2008’de onarıldı. Bugün hangi kurumun kullandığı ve ziyaretçiye açık olup olmadığı konusunda kaynaklar çelişiyor.

Emir Şam’da ne yaptı

Fransızlar tarafından sürgüne gönderilen Abdülkadir 1856’da Şam’a yerleşti ve 27 yıl burada kaldı. Osmanlı yönetiminin verdiği asıl evi eski şehirde, Amara semtindeki Nakib mahallesindeydi; Cezayirli aileler bugün de orada oturuyor. Emevi Camii’nde ders verdi. 1860 olaylarında Şam Hristiyanlarını evlerine sığdırdı; bu hikâye köşkle birlikte bugün de anılıyor. Köşk yazlıktı, sürekli oturduğu yer değildi.

Köşk nasıl bir yapı

İki kat ve çatıda tayyara denen küçük bir oda. Bir katın alanı yaklaşık 325 metrekare, kat yüksekliği 5 metre kadar; kaynaklar yapının toplam alanını 1832 metrekare veriyor. Ana giriş batıda, ikinci giriş doğuda. Zemin katın tavanı T profilli demir kirişler arasına yerleştirilmiş pişmiş toprak bloklardan, duvarlar tuğla ve taştan. Köşkü büyük bir bahçe çevreliyor; bahçeye Şam-Beyrut yolundan ayrılan tali bir yoldan giriliyor.

Sonra ne oldu

Emirin ölümünden sonra köşkte oğulları ve torunları oturdu. Sonuncusu, Birinci Dünya Savaşı’nın ardından Kral Faysal döneminde hükümet başkanlığı yapan Emir Said el-Cezairi’ydi. 1948’den sonra yapı terk edildi ve yarı yıkık hâle geldi; mülkiyeti kültür ve turizm amacıyla Şam valiliğine geçti. Emirin naaşı 1966’da Cezayir’e taşındı. Köşk 2008’de Avrupa destekli bir restorasyonla onarıldı.

Bugün ziyaret edilebilir mi

Kaynaklar bu soruda ayrılıyor. Biri köşkün 2008’de kültür mekânı olarak açıldığını yazıyor. Şam’ın turizm sitesi LoveDamascus ise yapının Bölgesel Planlama Kurumu’nun merkezi olduğunu ve bir odasının Emir’e ayrılmış küçük bir müze olduğunu söylüyor. Yani burası bir kurum binası olabilir; giriş için önceden sormak gerekiyor.

Neyi kaçırma

Çatıdaki tayyara odasını. İki katın üstüne oturan bu küçük oda köşkün siluetini dışarıdan belirliyor. İçeri girebilirsen Emir’e ayrılan odayı sor.