Güney Dana: Piramit Mezar ve Kasr el-Benat

Zaviye Dağı’nın doğu kenarında, 550 metre yükseklikte küçük bir köy ve iki anıt. Köyün doğu ucundaki piramit çatılı mezar yazıtıyla 324’e tarihleniyor; Zaviye’deki piramit mezarların tarihi kesin bilinen en erkeni. Yaklaşık 500 metre kuzeyde, alçak bir tepenin üstünde tek başına duran Kasr el-Benat, yani Kızlar Köşkü, üç kat yüksekliğinde ayakta. İkisi birlikte tek bir ziyarete sığıyor.

İki karışıklığa dikkat. İdlib’in kuzeyinde, Harim ilçesinde, 2. yüzyıldan dört sütunlu bir Roma mezar köşkü olan Dana adlı bir kasaba daha var; bu sayfa güneydeki köyü anlatıyor. Rakka’daki Abbasi köşkü Kasr el-Benat da bambaşka bir yapı.

Nasıl gidilir

Maarat en-Numan’dan otoyolla Halep yönüne 2 kilometre, sonra batıya sapıp 2 kilometre. Köy dalgalı bir düzlükte, tahıl tarlaları ve zeytinlikler arasında. Aynı yol 2 kilometre kuzeydoğuda Cerade’ye, oradan Ruveyha’ya çıkıyor. Toplu taşıma yok, şoförlü araç gerekiyor.

Ne kadar sürer

Bir saat. Mezar köyün kenarında, Kasr el-Benat’a yürüyerek varılıyor. Cerade ve Ruveyha ile yarım gün yetiyor.

Ne görülür

Piramit mezar. Köyün doğu kenarında, uzaktan seçiliyor. Düzgün sıralı kireçtaşı bloklardan kare bir oda, üstünde dik bir piramit çatı. Köşelerde yivli yassı plasterler ve başlıklar var; oluklu saçak silmesinin hemen altında yuvarlak kabartmalarla süslü bir friz dolaşıyor. El-Bara’daki iki mezar ve Ba’uda’dakiler aynı biçimin 6. yüzyıldan geç örnekleri. Biçimin ilk örneği Halikarnas Mozolesi sayılıyor.

Girişin önünde, aynı kesintisiz platformun üstünde, aslen dört sütunlu ve yanları açık bir sundurma vardı. Melchior de Vogüé 19. yüzyılda yapıyı eksiksiz çizdi ve içeride yeraltı mezar odasının ağzını gösterdi. Gertrude Bell’in Mart 1905’te çektiği fotoğrafta dört sütunun üçü ayakta, rüzgârla kıvrılmış akantus yapraklı Korint başlıklarıyla. Bugün iki sütun, üstlerindeki arşitrav ve sundurma tavanının üç taş kirişi duruyor.

Olympiane mezarı. Aynı doğu kenarda, dört sütunlu bir gölgelik mezar. Butler 1900 dolayında onu 3. ya da 4. yüzyıla tarihledi.

Kasr el-Benat. Çok iyi korunmuş bir yapı, büyük olasılıkla manastır. Güneydeki uzun yüzünde kare, kalın payelerden iki katlı bir kemer dizisi yükseliyor. Doğu alın yüzüne, kilise apsisi gibi, küçük kare bir dua odası eklenmiş. Butler binayı küçük bir ibadet odası eklenmiş bir han saymıştı. Yakınında 6. yüzyıldan kilise izleri var.

Neyi kaçırma

Mezarın sundurmasına girip yukarı bak: iki sütunun taşıdığı arşitravın üstünde tavanın üç taş kirişi hâlâ yerinde. Bell’in 1905 fotoğrafıyla karşılaştırınca yapının bir asırda neyini kaybettiği tam burada okunuyor.