Guta

Şam bir vahanın kenarına kurulmuş şehirdir ve o vahanın adı Guta. Berada nehri Kasiyun Dağı’nın doğusuna aktıktan sonra yedi kola ayrılıyor; kanallar bu suyu şehrin doğusuna ve güneyine dağıtıyor ve ortaya kuru bozkırın içinde yeşil bir kuşak çıkıyor. Guta bir tek yer değil, bahçelerden, meyve bahçelerinden ve tarım köylerinden oluşan bir bölge. Şam’ın çarşılarındaki kayısı, ceviz, dut ve zeytinin çoğu buradan geliyor.

Nasıl gidilir

Guta bir kapıdan girilen yer değil, şehrin kenarından başlıyor. Sur içinden doğuya ya da güneye çıkan yolların herhangi biri sizi 10 kilometre içinde bahçe hattına götürüyor. Şam’dan Duma yönüne, ya da güneyde Kisve tarafına giden yol boyunca sağlı sollu bahçeler ve seralar görünüyor. Kendi başına bir tur değil; şehirden çıkan bir yolculuğun manzarası.

Ne görülür

Sulama kanalları, meyve bahçeleri, yol kenarında tezgâh açan üreticiler. Kayısı mayıs sonu ve haziranda, ceviz sonbaharda toplanıyor; sezonunda yol kenarındaki tezgâhlarda çarşı fiyatının altında satılıyor. Batıda ve güneyde tarım hâlâ sürüyor ve arazi büyük ölçüde yeşil.

Bugünkü durumu

Guta iki ayrı şeyle küçüldü. Birincisi şehirleşme: seksenlerden itibaren konut ve sanayi tarım arazisinin üstüne yayıldı, bir zamanlar 370 kilometrekareye ulaşan sulu tarım alanı geriledi. İkincisi savaş. Doğu Guta 2013’ten itibaren kuşatma altında kaldı, 2018’de yeniden hükümet denetimine geçti; Duma, Harasta, Zamalka ve Ayn Terma gibi kasabalar ağır yapı hasarı gördü. Savaş öncesi bölgede yaklaşık 2 milyon kişi yaşıyordu, 2017 tahmini 400 bin civarındaydı. Bu kasabalar bugün enkaz kaldırma ve yeniden yerleşim aşamasında; gezilecek yer değiller ve öyle muamele görmemeleri gerekiyor. Batı ve güney Guta’nın bahçeleri ise çalışıyor.

Tarihçe

Kudüslü coğrafyacı Mukaddesi, 991’de öldü, Guta’yı Şam bölgesine bağlı altı kırsal yöreden biri olarak sayıyor. Osmanlı döneminde arazinin çoğu büyük toprak sahiplerinde değil, orta halli küçük çiftçilerdeydi; bu Doğu Akdeniz’de sık görülen bir düzen değildi ve sebebi sulu tarımın yoğun ve ticari niteliğiydi. Fransız yönetimi 1926’da Dürzi isyancılara karşı burada bir harekât yürüttü. Suriye’nin ilk devlet çiftliği ortaklıkları 1965’te Guta’da kuruldu.

Neyi kaçırma

Kasiyun Dağı’nın seyir noktasından bakınca Guta’yı bir bütün olarak görebiliyorsun: şehrin doğusunda başlayan ve ufka kadar giden koyu yeşil şerit. Yerinde dolaşırken bunu görmek mümkün değil, çünkü bahçelerin arasındasın. Şam’a geldiğin ilk akşam yukarı çıkıp o şeridin nerede bittiğine bak; sonra aşağıdaki her şey yerine oturuyor.