Kasr el-Hayr el-Garbi

Şam’daki Suriye Ulusal Müzesi’ne girdiysen bu sarayı zaten gördün: müzenin kapısı, bu yapının 727 tarihli cephesidir. Taş taş sökülüp Şam’a taşındı ve müzenin girişi olarak yeniden kuruldu. Geriye kalanı ise çölde, Humus ile Tedmür arasında duruyor. Sarayı Emevî halifesi Hişam bin Abdülmelik yaptırdı; bir yıl sonra kurdurduğu Kasr el-Hayr eş-Şarki’nin ikizi.

Nasıl gidilir

Humus’un yaklaşık 100 km doğusunda, Tedmür’ün 75 km güneybatısında, Kariyeteyn yakınında bozkır yolunun kenarında. Arada yerleşim yok; yolu bilen bir sürücüyle gitmek gerekiyor. Alan işaretsiz, giriş kontrolü yok denecek kadar az.

Ne görülür

Saray dörtgen planlı ve kenarları 70 metre. Duvarlar kesme taş bir temel üzerine kerpiçle örülmüştü; kerpiç çevredeki kuma karıştı, bugün duvarların yerini taş temel çiziyor. Üç köşesinde yuvarlak kule kalıntısı, dördüncü köşesinde ise daha eski bir manastırdan devralınmış kule duruyor. Saray iki katlıydı. Yapının çevresinde su haznesi, bir hamam ve bir han hâlâ ayırt edilebiliyor; su Harbaka Barajı’ndan geliyordu.

Neyi kaçırma

Dördüncü köşedeki kule. Sarayın en eski parçası ve saraydan da eski: Emevî yapısı, hazır duran bir manastır kulesini planına katmış. Emevî mimarisinin devraldığı şeyi ödünç almakta ne kadar rahat olduğunu tek bir köşede gösteriyor.

Sarayın öbür yarısı Şam’da

Bu sayfa tek başına yarım. Kapı cephesi, alçı duvar parçaları, yer mozaikleri ve 1936 kazısında bulunan kabartmalar Şam’daki Suriye Ulusal Müzesi’nde. Kabartmalardan biri Sasani tarzı giysili bir adamı gösteriyor ve sarayı yaptıran Hişam olabileceği düşünülüyor. Sarayı gerçekten görmek istiyorsan iki durağı da programa koy: çölde temeller, Şam’da cephe.

Tarih

Girişteki kitabe yapının 727’de Hişam tarafından yaptırıldığını söylüyor. Saray halifenin asıl konutu değildi; çevredeki düz bozkır av ve at koşusu içindi, ziyarete gelen ileri gelenler saray çevresinde çadırda kalıyordu. Sonraki yüzyıllarda Eyyûbîler ve Memlûkler yapıyı kullandı, Moğol akınlarından sonra tümüyle terk edildi.