Humus’ta çarşıdan Bab Tedmur’a: Eski Saat, kiliseler ve Zehravi Sarayı

Bu yürüyüş Humus eski şehrini batıdan doğuya kesiyor: kapalı çarşının örtülü geçitlerinden başlıyor, Bab Tedmur’un yanında bitiyor. Altı durak var. Çarşı, 1923 tarihli Eski Saat, iki kilise, bir Memlûk konağı ve 432’de kurulan Mar Elian Kilisesi. Toplam yürüyüş 2600 metre kadar ve hiçbir bacak bir kilometreyi bulmuyor. Duraklarla birlikte dört saat.

Yol

Nuri Camii’nin taçkapısının yanından kapalı çarşıya gir. Geçitler caminin güneyine ve doğusuna açılıyor. Hangisinin açık olduğu değişebiliyor; yolu esnafa sormak en hızlısı. Çarşıdan kuzeye çıkınca Kuvvetli Caddesi’nin doğu ucundaki meydana varıyorsun.

Eski Saat bu meydanda. Kule değil, dökme demir bir direğin ortasında çift kadranlı bir saat; saatçi Abdullah Kişi’nin adı üstünde kazılı. Saatin doğusundan Hamidiye Caddesi başlıyor ve eski Hristiyan mahallesine giriyor.

Ruhulkudüs Katedrali caddenin güney yanında. Duvarları siyah bazalt, kemerlerinde siyah ve beyaz taş sırayla dönüyor. Kubbeyi görmek için yapının doğu ucuna dolaş. Oradan güneye, el-Ebrar Caddesi’ne yürü. Ulusal Evanjelik Kilisesi Cemaleddin Camii’nin tam karşısında. Sade gövdesi çevredeki yüksek binaların arasında kayboluyor; onu güneydoğu köşesindeki siyah-beyaz çan kulesinden tanırsın.

Sonra Bab Tedmur mahallesine geç. Zehravi Sarayı 1262-1263 tarihli bir Memlûk konağı. Avluda istiridye kabuğu biçiminde yarım kubbeli bir eyvan var, karşı duvarda iki aslan kabartması. Son durak Mar Elian Kilisesi, Tarafa bin el-Abd Caddesi’nde, Bab Tedmur’un hemen yanında. Asıl görülecek şey yerin altında: 1969-1970 onarımında sıvanın altından çıkan kripta freskleri.

Zamanlama

09:30’da çarşıda ol. Dükkânlar açılıyor, geçitler henüz sakin. 10:30 gibi Eski Saat’e çık; burada on beş dakika yeter. Katedrale 11:00’de var. Saatleri değişken ve ayin sırasında ziyaret duruyor; kapı kapalıysa avludan ya da yan binalardan sor.

Evanjelik Kilisesi’ne 11:45’te geç. Pazar ayininde açık, öteki günlerde kapıda sormak gerekiyor. Zehravi Sarayı’na 12:30 civarı var. Halk gelenekleri müzesinin bugün açık olup olmadığı ve saatleri teyitli değil; bunu gitmeden sor. Mar Elian’a 13:30’da gir ve kriptayla birlikte kırk dakika ayır.

Çarşıyı en kalabalık hâliyle görmek istiyorsan rotayı ters çevir. Çarşı en canlı saatini akşam yaşıyor: öğleden sonra Mar Elian’dan başla, kapalı çarşıya akşamüstü var.

Dikkat

Çarşı, saat ve üç kilise ücretsiz. Zehravi Sarayı’nın giriş ücreti değişken, girişte teyit et. Kiliselerin üçü de çalışan ibadet yeri: omuz ve diz kapalı giyin, ayin sırasında fotoğraf çekmeden önce izin iste. Eski şehir savaşta ağır hasar gördü. Onarılmış sokaklarla henüz kapalı olanlar yan yana olabiliyor, bu yüzden bacak mesafeleri yaklaşık.

Mar Elian’ın yortusu 6 Şubat. O gün kilise hacılarla doluyor; freskleri rahat görmek için başka bir gün seç. Ümmü’z-Zünnar Kilisesi Zehravi Sarayı’na 150 metre kadar uzakta, vakit kalırsa araya eklenebilir. Humus yazın sıcak; bu yürüyüş için ilkbahar ve sonbahar daha rahat.