Kassa Mahallesi

Kassa, Şam’ın Hristiyan nüfusunun sur dışına çıkarken kurduğu mahalle. Eski şehrin kuzeydoğusunda, Sarûca belediyesine bağlı; güney sınırı Bab Tuma mahallesine dayanıyor. Adı bir aileden ya da bir yapıdan değil topraktan geliyor: burada üretilen kil çömleğe kassa deniyordu.

Nasıl gidilir

Yürünerek gidilir. Bab Tuma’dan kuzeye doğru çıkınca surun dışına geçersin ve Kassa Caddesi’ne girersin; cadde mahalleyi boydan boya alıyor ve Bilal Meydanı’na bağlanıyor. Eski şehirle arasında taksi mesafesi yok, iki doku birbirine bitişik.

Neden sur dışına çıkıldı

Mahalle 20. yüzyılın başında, Osmanlı yönetiminin son yıllarında kuruldu. Kuranlar Bab Tuma’nın eski yapılarında ve dar sokaklarında yaşamak gitgide zorlaştığı için dışarı taşınan Hristiyanlardı. Kararı mümkün kılan şey güvenlikti: 1860 katliamından sonra Osmanlı’nın sağladığı düzen, sur dışında oturmayı seçilebilir bir şey yaptı. Fransız Mandası yıllarında mahalle mimar Michel Ecochard’ın planları doğrultusunda genişledi ve bugünkü ızgara sokak düzenini o dönemde aldı.

Ne görülür

Kassa bir anıt mahallesi değil; gezilen şey dokunun kendisi. İki kilise mahallenin işaret noktası: Kutsal Hac Kilisesi ve Aziz Kirillos Kilisesi. Aradaki sokaklar apartman dokusu, alt katları dükkân. Büyüme hızını nüfus rakamları anlatıyor: 1936 Fransız Mandası sayımında mahallede 1872 kişi yaşıyordu ve hepsi Hristiyandı; 2004 sayımında 11467. Bugün oturanlar ağırlıkla üst gelir grubundan Hristiyanlar.

Neyi kaçırma

Kutsal Hac Kilisesi’ne akşam git. Kubbedeki haç ve yanındaki çan kulesi karanlıkta aydınlatılıyor; kiliseyi mahallenin uzak sokaklarından bile görünür yapan şey o. Gündüz aynı yapı sıradan bir cephe.