Kfeyr Ölü Şehri

Ala Dağı’nda, Kalb Lozeh Kilisesi’ne iki kilometre kadar uzakta ıssız bir köy. Kfeyr’de farklı dönemlerden evler, zengin süslemeli bir şapel ve çok sayıda pres var; preslerden biri yeraltına oyulmuş. UNESCO’nun 2011’de listeye aldığı Kuzey Suriye’nin Antik Köyleri içinde, Ala Dağı parkında Kalb Lozeh ve Kirkbize ile birlikte adıyla anılan üç yerden biri. Howard Crosby Butler şapeli neredeyse kusursuz korunmuş bulmuştu.

Adı başka yerlerle karışıyor. Cisr eş-Şuğur yakınında aynı adı taşıyan bir köy var, Kfeir Kila da ayrı bir yer. Bu sayfa Kalb Lozeh yakınındaki ıssız köyü anlatıyor.

Nasıl gidilir

İdlib’in kuzeybatısında, Harim’e bağlı Kalb Lozeh köyünden yola çıkılıyor; Kfeyr iki kilometre kadar kuzeybatıda. Kirkbize de aynı uzaklıkta. Toplu taşıma yok; Harim ya da İdlib’den şoförlü araç tutuluyor. Alanda levha yok. Dumbarton Oaks fotoğraflarında şapele taş duvarlarla sınırlı bir toprak yol çıkıyor.

Ne kadar sürer

Kırk beş dakika. Şapel, güneyindeki revaklı yapı ve mezarlar birbirine yakın. Kalb Lozeh ve Kirkbize ile birlikte yarım gün eder.

Ne görülür

Şapel tek nefli. Sıradan planı bozan şey apsisin hemen önündeki iki yan açıklık. Güney duvarında bir kemer kare bir odaya açılıyor; Butler bu odaya prothesis diyor, yani ayin için sunuların hazırlandığı oda. Karşısındaki kuzey duvarında bir kapı, artık yıkık küçük bir odaya açılıyordu. İki yan oda dışarı taşıyor ve yapıya küçük bir haç kolu görüntüsü veriyor.

Güney duvarı boyunca, prothesis odasından batı duvarının uzantısına kadar sütunlu bir revak uzanıyordu. Şapelin tek girişleri güneydeki iki kapı. Pencereler dikdörtgen. Yalnızca alınlıklarda, iki dikdörtgen pencerenin arasında birer yuvarlak kemerli pencere açılıyor.

Apsisin yarım kubbesi Butler’a göre taş kesmenin güzel bir örneği. Apsis kemeri, Korint ayak başlıklarından doğrudan çıkan düz silmeler taşıyor.

Şapelin güneyinde işlevi bilinmeyen revaklı bir yapı, çevrede mezarlar ve antik teraslı tarlalar var. Evler farklı dönemlerden kalma.

Neyi kaçırma

Prothesis kemeri. Şapelin asıl süslemesi burada: geç Korint ayak başlıkları, defne yaprağı, boncuk-makara ve anthemion motifli silmeler, dışta dilimli bir çerçeve. Bazı arşiv kayıtları bu kemeri diakonikon kemeri diye adlandırıyor; aynı kemer. Çoğu ziyaretçi apsise bakıp yan açıklığı fark etmeden çıkıyor.

Bugün ne durumda

Buradaki tarifler Butler’ın yayınına, UNESCO değerlendirmesine ve Dumbarton Oaks arşivindeki fotoğraflara dayanıyor. Savaş yıllarından sonraki durumu gösteren doğrulanmış bir kayıt bulamadık. Kalb Lozeh yaşayan bir köy; oradan geçerken avlulara bakma, fotoğraf çekmeden önce sor.