Kuzey Bariş Ölü Şehri

Ala Dağı’nda, Kalb Lozeh’in 2 kilometre kadar kuzeyinde, Kalb Lozeh-Harim yolunun kenarında küçük bir Ölü Şehir. Burada iki yapı var ve aralarında dört yüzyıla yakın zaman farkı var. Biri yazıtına göre 231’de yapılmış iki katlı bir bina; Ölü Şehirler’in tarihi kesin bilinen en erken sivil yapılarından. Öteki 600 dolayından üç nefli bir kilise ve kutsal alanı hâlâ yerinde. Adı yanıltmasın: Barişa Dağı’ndaki Barişa köyü başka bir yer.

Nasıl gidilir

İdlib’in kuzeybatısında, Harim ilçesinde. Kalb Lozeh’ten Harim’e giden yolda, köyden 2 kilometre kadar sonra yolun kenarında. Toplu taşıma yok; Harim ya da İdlib’den şoförlü araç tutuluyor. Alanda levha yok. Kirkbize ve Kfeyr birkaç kilometre içinde.

Ne kadar sürer

Kırk beş dakika. İki yapı aynı alanda duruyor. Kalb Lozeh ve Kirkbize ile birlikte yarım gün eder.

231 tarihli yapı

Kuzey girişin pilastrlarındaki yazıt yapım yılını 231 olarak veriyor. Bina iki katlı. Zemin katta iki payeye oturan boyuna kemerler var ve bu kat büyük olasılıkla depoydu. Üst katta, üç kapıyla girilen, zemini döşeli bir oda duruyor. Merdiven dışarıdaki yükseltilmiş bir platforma çıkıyor.

Kapı bir avluya değil, doğrudan dışarı açılıyor. Bu yüzden bina konut değil kamu yapısı sayılıyor ve bir andron olabileceği düşünülüyor: köyde erkeklerin toplandığı salon. Serjilla gibi yerlerdeki andronlardan farkı planında. Onlar enine uzanıyor, bu boyuna. Binanın ziyafet salonu mu, depo mu, toplantı yeri mi olduğu hâlâ tartışılıyor.

Kilise

Üç nefli kilise 600 dolayında yapıldı. Apsisi kare. Bema korunmuş, yani din adamlarının oturduğu yükseltilmiş taş kürsü. Bemadaki delikler, üstünde bir zamanlar ahşap bir yapı olduğunu gösteriyor. Basamaklara gömülü röliker nişleri Kirkbize’dekilere benziyor. Altarın güneyinde bir martyrion var, yani aziz kalıntılarının saklandığı oda. Dumbarton Oaks arşivindeki karelerde İyon ve Korint başlıkları da seçiliyor.

Bugün ne durumda

Buradaki tarifler yayımlanmış kaynaklara ve Dumbarton Oaks arşivindeki fotoğraflara dayanıyor. Savaş yıllarından sonraki durumu gösteren doğrulanmış bir kayıt bulamadık. Kalb Lozeh yaşayan bir köy; oradan geçerken avlulara bakma, fotoğraf çekmeden önce sor.

Neyi kaçırma

Kuzey girişin pilastrlarındaki yazıt. 231 tarihi orada yazılı. Çoğu ziyaretçi kiliseye yöneliyor ve yanındaki binanın Ölü Şehirler’in en erken tarihli yapılarından biri olduğunu fark etmeden geçiyor.