Muhacirin Sarayı

Kasiyun’un eteğinde, Muhacirin mahallesinde, iki kat ve servis bodrumundan oluşan bir saray. Üç teraslı geniş bir bahçenin üstünde duruyor ve yapıldığı tarihten beri hep aynı işi görüyor: Şam’da gücü elinde tutan kim olursa onun konutu. Bugün devlet kullanımında, ziyarete açık değil; bahçe duvarı ve kapının dışından görülüyor.

Nasıl gidilir

Merce ve Salihiye’den batıya, Nazım Paşa Caddesi yönüne çıkan yolla gidiliyor. Eski şehirden yürünecek bir mesafe değil, araç gerekiyor. Mahalle Kasiyun yamacında olduğu için yol sürekli tırmanıyor; sarayın bahçesi caddenin üstünde kalıyor.

İçine girilir mi

Hayır. Yapı uzun süre devlet konukevi olarak kullanıldı ve resmî kullanımda kaldı; ziyaretçi turu hiç olmadı. Aralık 2024’te, Şam’ın düşüşünün ardından yağmalandı. Bugünkü durumu ve erişim düzeni değişken — kapıya kadar gitmeden önce sormak gerekiyor.

Kim yaptırdı, kim tasarladı

Vali Hüseyin Nazım Paşa 1898’de göreve gelince eski şehirdeki konaklarda oturmayı reddetti, Şefik Müeyyed el-Azm’dan arsa aldı ve kendine saray yaptırdı. Yapı 1902 ile 1905 arasında tamamlandı. Mimar konusunda kaynaklar ayrışıyor: İngilizce kaynak tasarımı İspanyol mimar Fernando de Aranda’ya, Arapça kaynak Mısırlı mühendis Hurşid Vehbe’ye veriyor. İkisini birlikte yazmak dürüst olan; tek bir ad seçmek kaynağın olmadığı bir kesinlik uydurmak olur. Nazım Paşa görevi bitince sarayı 5000 altına Hurşid Vehbe’ye satmış.

Burada kim oturdu

Birinci Dünya Savaşı’nda Cemal Paşa’nın resmî konutu ve Osmanlı ordu karargâhı oldu; 1915 ile 1918 arasında askerî hastane olarak da kullanıldı. Mart 1920’de taç giyen Kral Faysal, Meysalun yenilgisinden sonra şehirden ayrılana dek burada oturdu. Sonra Irak Krallığı’nın elçiliği oldu. 1932 ile 1936 arasında ilk seçilmiş cumhurbaşkanı Muhammed Ali el-Âbid’in konutuydu; mahalleye tramvay hattı o dönemde çekildi. 2009-2010’da kapsamlı bir onarım gördü.

Neyi kaçırma

Bahçenin üç terası. Saray yamaca oturmuyor, yamacı basamaklandırıp üstüne oturuyor; eski fotoğraflarda binadan önce görünen şey o merdiven ve set düzeni. Caddeden bakınca setlerin hizası hâlâ okunuyor.