Muradiyye Medresesi

Suk Saruca’da, surun kuzeybatısında. Tam adı el-Medresetü’l-Muradiyye el-Berrâniyye, kimi kaynakta Nakşibendiyye el-Berrâniyye. Osmanlı dönemi yapısı ve medreseye çevrilmeden önce eğlence hanıydı — vakfiyesi neredeyse o geçmişe karşı yazılmış gibi duruyor: içinde ne evli biri ne tütün içen biri oturabiliyordu.

Kim kurdu

Kurucusu Semerkant doğumlu Nakşibendi şeyhi Murad bin Ali el-Buhari. Hindistan’a göçüp orada tarikate girdi, hac etti, birkaç ülke dolaştı ve 1669’dan sonra Şam’a yerleşti. Osmanlı sultanı II. Mustafa ona Şam köylerinden birkaçını tahsis edince bu medreseyi yaptırdı.

Şam’da iki ayrı yapı Murad adını taşıyor ve ikisi sık karıştırılıyor. Bu medrese bir şeyhin eseri; Midan’daki Nakşibendi Camii ise vali Murad Paşa’nın 1568 yapısı. Aynı tarikat, benzer ad, iki ayrı yüzyıl, iki ayrı semt.

Neden “Şam’ın Ezher’i”

Medrese değerli bir kütüphaneyle kuruldu ve ulemanın toplandığı yer oldu. Hanbelî âlim Ibn Bedran ed-Dimaşki onu şöyle anlatıyor: fazıl kişilerin konak yeriydi, âlim ve talebeyle doluydu, vakıflarından kendilerine yetecek kadarını alıyorlardı, kütüphanesi de o kadar büyüktü ki ona “Şam’ın Ezher’i” deniyordu.

Aynı Ibn Bedran sonunu da yazıyor: vakıf nazırları vakfın bir kısmını sattı, öğrenci maaşlarını kesti ve yapı ilim okutulmayan, işsiz kalanların oturduğu bir yere döndü. Kütüphanenin çoğu çalındı; geriye 260 yazma kaldı.

Ne görülür

Avlu mozaik döşeli; kuzey ve batı yanında mücavirler, yani medresede kalan öğrenciler için yedi oda var. Güneyde üç kemer, arkasında büyük kemerli geniş bir mescit, mihrap ve minber. Mihrabın sağındaki gösterişli kubbenin duvarları bezeli, altında iki büyük mezar duruyor ve mezarın üstündeki levhaya şiir kazılı. Büyük kapı sonradan örülmüş, izi hâlâ görünüyor; yerine küçük bir kapı açılmış. Yanındaki minare yuvarlak ve siyah-beyaz taştan, kare kaidesinde bir kitabe taşıyor.

Neyi kaçırma

O kitabeyi kuruluş tarihi sanmamak. Kitabedeki tarihin büyük olasılıkla 1759 depreminden sonraki minare yenilemesine ait olduğu söyleniyor. Medresenin kuruluş yılı hiçbir kayıtta yok; elde yalnızca şeyhin Şam’a yerleşme tarihi var ve bina onun ardından yükseldi.

Ne kadar sürer

20 dakika. Temmuz 2023’te Suk Saruca’da çıkan büyük yangın semtin tarihî dokusunu bu medreseyle birlikte tehdit etti, o yüzden gitmeden önce yapının durumunu sormak gerekiyor. Koordinatı açık veri kaynaklarında da yok; bu sayfa haritasız duruyor ve adres mahalle düzeyinde kalıyor.