Busra Nabati Kemeri

Busra’nın ana doğu-batı caddesi, doğu ucunda siyah bazalttan bir kemerle kapanıyor. Cephesi katlara, nişlere ve yarım sütunlara bölünmüş bu yapı 1. yüzyılda, Nabatiler döneminde kuruldu ve kentin Roma öncesi katmanından ayakta kalan ender parçalardan biri. Ne tam bir kent kapısı ne tam bir zafer takı; ikisinin arasında bir yerde duruyor.

Nerede, nasıl gidilir

Antik kentin doğu mahallesinde, ana caddenin doğu ucunda. Tiyatrodan kuzeye çıkıp caddeye varınca doğuya dönmek yeterli; cadde seni doğrudan kemerin önüne getiriyor. Katedral, Fatıma Camii ve Birket el-Hac aynı mahallede, birkaç dakikalık yürüyüş mesafesinde.

Ne görülür

Kemer dört dikdörtgen ayak üzerinde duruyor. Ana geçit cadde ekseninde ve tonozlu. Daha alçak, yine tonozlu ikinci bir geçit buna dik açıyla açılıyor. Alt kat düz ve bir silmeyle bitiyor; orta ve üst katlarda köşe pilastrları, yarım sütunlar ve nişler sıralanıyor. İki cephede de alınlık vardı, bugün ikisi de yok.

Orta kattaki düz başlıkların çoğu Petra’nın kaya cephelerinde görülen Nabati üslubunda. Busra’da Roma’dan önce kimin taş yonttuğunu en açık gösteren ayrıntı bu.

Neyin girişiydi

İlk rölöveyi H. C. Butler’ın Amerikan heyeti çıkardı. Jean Starcky kemeri doğu mahallesindeki Nabati kutsal alanının anıtsal girişi saydı. Petra’daki Kabr et-Türkman ile karşılaştırarak Nabati kralı II. Malichos dönemine, 40 ile 70 yılları arasına tarihledi.

1981-1982 ve 1992 kazıları kemerin tek başına durmadığını gösterdi. İki yanından doğuya uzanan, kapılı iki duvar yarım sütunlu iki kütleye bağlanıyor. Bu kütleler kemerden farklı bir yöne dönük ve hep birlikte yamuk planlı bir alan çiziyorlar. Yani kemer bir caddenin sonu olmaktan önce bir alanın kapısıydı.

Onarım

Kemer 1955 ile 1968 arasında, kentin Batı Kapısı’yla birlikte Süleyman Mukdad tarafından onarıldı. Bugün ayakta gördüğün düzen bu çalışmanın ürünü. Kaynaklar yapıya farklı adlar veriyor: kimi Doğu Kapısı diyor, kimi Nabati Kemeri; aynı yapı.

Neyi kaçırma

Kemerin altından geçip doğu tarafına çık ve iki yana bak. Kazılarda açılan duvarlar oradan uzanıyor. Kemeri bir kapı değil, bir alanın girişi olarak okumanın tek yolu bu dönüş.