Ömeriye Medresesi

Salihiye semtinin varlık sebebi bu medrese. Filistin’de Nablus yakınındaki Cemmâîl köyünden kaçan Makdisî ailesi 1156’da Şam’a geldi; önce Bab Şarki dışındaki Ebû Salih Mescidi’nde üç yıl kadar kaldı, sonra Kasiyun eteğinde, Yezid kanalının kıyısındaki terk edilmiş bir manastırın çevresine yerleşti. Orada evler, dükkânlar, bir fırın, mescitler ve bu medreseyi kurdular. Gelenlere “salihler” dendi, semtin adı da oradan geldi.

Kim yaptırdı

Şeyh Ebû Ömer Muhammed bin Ahmed bin Kudâme el-Makdisî. Medreseyi, altında su tesisi olan on fakir odasıyla birlikte kurdu; ilk temelin Nûreddin Zengî zamanında, 1160 dolaylarında atıldığı söylenir. Ebû Ömer 1210’da Salihiye’de öldü ve Kasiyun’a gömüldü.

Ne kadar büyüktü

Kadılkudât el-Murâdî doğusuna aynı planda ikinci bir medrese ekleyince iki yapı birleşti; sonraki eklerle medrese üç katlı ve 360 odalı hale geldi. Öğrenciler burada yiyip yatıyordu; günlük ekmek dağıtılıyor, kayıt tutuluyor, yoklama alınıyordu. Kütüphanesi Şam medreseleri arasında en zenginlerdendi.

Nasıl gidilir

Salihiye’de, Şeyh Muhyiddin mahallesinde. Muhyiddin İbn Arabî Camii ve Salihiye’nin türbeler dizisiyle aynı yürüyüşün üstünde.

Bugün ne görülür

Az. Kitapları önce parça parça dışarı sızdı, sonra Osmanlı valisi Midhat Paşa’nın emriyle kalanı toplanıp Zahiriye Kütüphanesi’ne taşındı — 600 el yazması cilt. 1910’da yapılan bir sayımda 110 oda vardı ama yalnızca beşinde öğrenci kalıyordu, sayıları da 20 kadardı. Sonradan güney cephesinden geniş bir cadde açıldı ve yapının önemli bir bölümü gitti; kuzeydeki kısım komşu evlere karıştı. Ayakta kalan esas olarak taş kıble duvarı ve zemin kat.

Neyi kaçırma

Sokak kotunun altında kalan zemin kat odaları. Semt sakinleri yıllardır burasının onarılıp mahalle kültür merkezine dönüştürülmesini istiyor; 2008’de yüzlerce imzalı bir dilekçe daha verildi. Sonuç alınmadı — geldiğinde göreceğin şey de bu bekleyişin kendisi.