Osmanlı Tayyarecilerinin Mezarı (Selahaddin Türbesi Haziresi)

Selahaddin Eyyubi Türbesi’nin dış avlusunda beş kabir var ve bunlardan üçü Osmanlı havacılarına ait: Yüzbaşı Fethi Bey, Üsteğmen Sadık Bey ve Üsteğmen Nuri Bey. Üçü de 1914’ün başında İstanbul’dan Kahire’ye uçma denemesi sırasında öldü. Mermer lahitlerin önündeki taşta “İlk Türk Hava Şehitleri” yazıyor; Şam’a gelen Türk ziyaretçilerin uğrak yerlerinden biri.

Nasıl gidilir

Emevî Camii’nin kuzey kapısından çıkınca birkaç adımda Selahaddin Türbesi’nin avlusuna giriliyor. Kabirler bu avluda, demir parmaklıkla çevrili, yükseltilmiş mermer bir sekinin üstünde. Bugünkü durumlarını anlatan yakın tarihli bir kaynak yok; bu tarif 2009 tarihli fotoğraflara dayanıyor.

Uçuşun hikâyesi

Fethi Bey ile Sadık Bey, “Muavenet-i Milliye” adlı Blériot XI uçağıyla İstanbul’dan yola çıktı. Rota Konya, Ulukışla, Adana, Humus ve Şam üzerinden Kahire’ye uzanıyordu. Şam’a indiler, törenle uğurlanıp yeniden havalandılar. 27 Şubat 1914’te uçak Taberiye Gölü yakınında düştü ve ikisi de öldü. Naaşlarının İstanbul’a gönderilmesi kararlaştırılmıştı; Şamlılar ise kente gömülmelerini istedi.

Aynı seferde ikinci bir uçakla yola çıkan Nuri Bey Yafa’ya kadar ulaştı. Uçağı oradan havalandıktan sonra düştü ve Nuri Bey 11 Mart 1914’te öldü. Naaşı Şam’a getirilip iki arkadaşının yanına gömüldü.

Türkiye’deki izleri

Aynı üç havacı için 1916’da İstanbul Fatih’te Tayyare Şehitleri Anıtı dikildi; mimarı Vedat Tek. Muğla’daki Meğri kasabası da 1934’te Fethi Bey’in anısına Fethiye adını aldı. Fethiye’ye adını veren tayyarecinin mezarı burada, Şam’da.

Avludaki öteki kabirler

Beş kabrin kalan ikisi Suriyeli siyasetçi Abdurrahman Şehbender’e (1940) ve Irak’ın eski başbakanı Yasin el-Haşimi’ye (1937) ait. Selahaddin’in kendi sandukası avlunun yanındaki kubbeli odada.

Neyi kaçırma

Sekinin arkasındaki üç şahide taşına bak: her birinin tepesinde ay-yıldız, altında Arap harfli bir kitabe var. Öndeki Latin harfli taşta iki ayrı tarih var: Fethi ve Sadık Beyler için “3 Mart 1914”, Nuri Bey için “8 Mart 1914”. Oysa kaynaklar Fethi ve Sadık Beylerin 27 Şubat’ta, Nuri Bey’in 11 Mart’ta öldüğünü veriyor; taştaki iki tarihten hiçbiri kaynaklarla birebir örtüşmüyor.