Rabve

Barada’nın Şam ovasına açılmadan önce geçtiği son dar boğaz. Şehrin kuzeybatısında, Kasiyun’un batı yamacında, Antar ve Cenk adlı iki dağın arasında kalıyor. Nehir burada, Şazrevan denen noktada farklı kotlarda kollara ayrılıyor ve Şam’ın bahçelerini sulayan ağ buradan başlıyor. Ortaçağ seyyahlarının anlattığı mesire bugün Dümmer yolunun kenarında, Şamlıların hafta sonu çıktığı bir vadi.

Nasıl gidilir

Şam merkezinden Beyrut yoluna çıkan hat boğazın dibinden geçiyor; yol nehrin yanında, yamaçlar iki yanda dik. Barada Vadisi demiryolunun Rabve istasyonu da buradaydı. Merkezden taksiyle kısa bir yol. Kaldırım dar ve trafik hızlı, nehir kenarına geçerken dikkat gerekiyor.

Su nereye ayrılıyor

Arap Ansiklopedisi’ne göre Barada burada yedi kola ayrılıyor. Kasiyun tarafında Yezid ve Tora yüksek kotu tutuyor; batıda Dârânî kolu, Mezze kanalı ve Baniyas kanalları ayrılıyor. Her kol boğazı başka bir yükseklikte terk ettiği için şehrin hangi mahallesinin hangi suyla sulanacağı burada belirleniyor. Sayı kaynaktan kaynağa değişiyor; bazı anlatımlar altı kol sayıyor.

Kaynaklar ne anlatıyor

Endülüslü seyyah İbn Cübeyr 1184’te burayı dünyanın en güzel manzaralarından biri sayıyor. 15. yüzyılda İbnü’l-Bedrî burada her gün 15 koyun kesildiğini ve benzeri olmayan bir hamam bulunduğunu yazıyor. Fatımi halifesi Mustansır 1052 civarında bir cami yaptırdı ve caminin vakfı yamaçtaki kayaya Kufi hatla kazındı. Nureddin fakirler için “Âşık ve Maşuk” diye anılan iki minareli bir yapı kurdu. Kaynaklar ayrıca Kubbetü’s-Seyyar’dan ve kayada “Mesih’in beşiği” denen mihrap benzeri bir nişten söz ediyor.

Bu yapılardan hangisinin bugün ayakta olduğu doğrulanamadı. Kaynaklarda anlatılan ile vadide görülen aynı şey olmayabilir; kalıntıyı yerinde sor.

Adı nereden geliyor

Rabve Arapçada yüksekçe yer, tepe demek. Müfessirler Mü’minun suresinin 23:50 ayetindeki “yerleşmeye elverişli, suyu akan bir tepe” ifadesini geleneksel olarak burayla ilişkilendiriyor. 14. yüzyılda yaşamış Şamlı coğrafyacı Şeyhü’r-Rabve lakabını da buradan alıyor.

Neyi kaçırma

Boğazın kaya duvarlarını. Caminin Kufi vakıf yazıtı bir binaya değil doğrudan yamaçtaki kayaya kazınmıştı. Bugün görülüp görülmediği belli değil, ama taş yüzeylere bu gözle bakmak Rabve’yi yol kenarındaki bir vadiden fazlası yapıyor.