Sâğa Çarşısı (Şam Kuyumcular Çarşısı)

Sâğa, Şam’ın kuyumcular çarşısı. Emevî Camii’nin güney kapısı Bab ez-Ziyade’nin tam karşısında başlıyor; bir bölümü açık, bir bölümünün üstü örtülü. Dükkânlarda altın bilezik ve yüzük, inci ve mücevher satılıyor; esnaf büyük taş sekilerin üstünde oturuyor. Çarşının eski adı Sûku’l-Kavvâfîn: kavvâf, geleneksel ayakkabı ve nalın satan esnaf demek. Altın vitrinlerinin arasında hâlâ birkaç ayakkabıcı durmasının sebebi bu.

Kuyumcular buraya nasıl geldi

Eski Sâğa Çarşısı hemen doğudaydı ve 1960’ta çıkan büyük bir yangında yandı. Kavvaflık da o yıllarda geriliyordu; yangından sonra kuyumcular bu çarşıya taşındı. Kaynaklar çarşıda eskiden 72 dükkân sayıyor. Kuzeyinde bir dükkân sırası, doğusunda evler, güneyinde Han es-Sefercelaniyye’den kalan bölüm var.

Kuyumculuğun Şam’daki geçmişi

Şam’da kuyumcular çarşısı ilk kez Eyyûbî döneminde, Emevî Camii’nin kıble tarafında ayrı bir kayseriyede, yani kapalı bir çarşı yapısında ortaya çıktı. Eyyûbîlerin son yıllarında iki kuyumcu çarşısı vardı: Haddadin Çarşısı yanında eski Sâğa ile inci çarşısı, bir de hicri 631’de, yani 1233-1234’te bakırcılar çarşısının kıblesinde kurulan kayseriyedeki yeni Sâğa. Zanaat Memlûk döneminde büyüdü.

İç Sâğa, dış Sâğa

Şam kuyumcular derneği çarşıyı ikiye ayırıyor. İç Sâğa’da inci ve mücevher, dış Sâğa’da bilezik ve yüzük satılıyor. Nereden başlayacağın aradığın şeye göre değişiyor.

Çarşının altında ne var

Tarihçiler Muaviye bin Ebu Süfyan’ın sarayını bu bölgeye koyuyor. Nesib Salibi yönetimindeki ulusal bir kazı heyeti çarşının doğu yakasında 20 metreye 9 metrelik bir alanda sekileri söküp aşağı indi. Sert kireçtaşına oturan temeller, bazalt bloklar, gri granit sütun parçaları, yuvarlak bazalt değirmen taşları ve su kanalları çıktı. 1974’te dört açıklıklı bir çeşme yapısı bulundu ve Su Perileri Mabedi adı verildi; içindeki borular hâlâ yerindeydi. Bu buluntuların bugün çarşıda görünüp görünmediğini bilmiyoruz.

Nasıl gidilir

Emevî Camii’ni gezdikten sonra güney kapısı Bab ez-Ziyade’den çık; çarşı tam karşında. Buzuriye Çarşısı’nın kuzey ucu ve Han es-Sefercelaniyye yürüme mesafesinde.

Ne kadar sürer

Bakmak için yarım saat. Alışveriş edeceksen süre tamamen değişiyor: fiyat karşılaştırmak ve pazarlık bir saati kolayca geçiyor.

Neyi kaçırma

Ayakkabıcılar. Altın vitrinlerinin arasına sıkışmış birkaç geleneksel ayakkabı dükkânı, çarşının eski adını bugün hâlâ taşıyan şey.

Bugünkü durum doğrulanmadı

Çarşının bugün işlediğini gösteren son on iki aydan tarihli bir kaynak bulamadık. Elimizdeki en yeni fotoğraflar 2010 ile 2013 arasına ait; eski şehrin bu kesimi için bir hasar haberine de rastlamadık. Bu yüzden açılış saati yazmıyoruz: dükkânların hangi gün ve saatte açık olduğunu yerinde sor.