Salihiye

Salihiye tek bir yapı değil, bir mahalle. Surlu şehrin kuzeybatısında, Kasiyun’un alt yamacında kuruldu ve içinde medrese, cami, hamam ve türbe sıradan evlerin, dükkânların arasına gömülü duruyor. Sokakta yürürken yapıları çatılardan tanıyorsun: mahalleye yayılmış kırmızı kubbeler.

Mahalle nasıl kuruldu

12. yüzyılın ikinci yarısında, Kudüs çevresinden kaçan Hanbelî âlim ve aileleri buraya yerleşti. Ahmed bin Muhammed bin Kudâme el-Makdisî 1156’da Nablus yakınlarındaki köyünden akrabalarıyla geldi, Kasiyun’un eteğinde Yezid Nehri kıyısına yerleşti ve terk edilmiş bir manastırın kalıntısı üzerine ev yaptı. “Hanâbile Manastırı” denen o yapı mahallenin çekirdeği oldu; Selahaddin göçü destekledi. Coğrafyacı Yâkût el-Hamevî bir kuşak sonra burayı “Kasiyun’un eteğinde, çarşıları ve cuma camisi olan büyük bir köy” diye anlatıyor. Zengî, Eyyûbî ve Memlûk dönemlerinde göç sürdü, kalabalıklaşan eski şehir de yukarı taştı; mahalleye bir dönem “Yeni Şam” deniyordu. Bitişiğindeki Kürt mahallesi, Hayyü’l-Ekrad, bugünkü Rükneddin.

Nasıl gidilir

Emevî Camii’nin 3 kilometre kuzeybatısında. Yürüyerek 45 dakika ve son bölüm yokuş; taksiyle kısa bir yol. Kasiyun’un seyir noktasıyla karıştırma: o daha yukarıda ve ayrı bir gezi.

Ne görülür

Mahallenin en eski camisi Hanâbile Camii; Hanbelî fıkhının Şam’daki merkeziydi. Eyyûbî döneminden Rükniyye Medresesi, Mukaddem Hamamı ve Kürt mezarlığı ayakta. Osmanlı döneminde yapılan Şeyh Muhyiddin İbn Arabî Camii’nde İbn Arabî’nin kabri var; Emîr Abdülkādir el-Cezâirî de bir süre burada gömülüydü, Fransızların çekilmesinden sonra naaşı Cezayir’e taşındı. Barada’nın iki kolu, Yezid ve Tora, mahallenin içinden geçiyor.

Ne kadar sürer

En az iki saat. Yapılar birbirine yakın ama sokaklar dar ve eğimli, ayrıca çoğu kapı namaz vakitlerine göre açılıyor.

Neyi kaçırma

Ana caddeden bir sokak içeri gir. Türbelerin çoğu levhasız ve yeni binaların arasına sıkışmış; caddeden yalnızca kubbenin ucu görünüyor. Burası müze değil, oturulan bir mahalle: avlulara izinsiz girme, fotoğraf için sor.