Şam Adliye Sarayı

Hamidiye Çarşısı’nın batı çıkışından caddeye geçince karşında duran uzun taş cephe, Şam’ın dört ayrı yönetiminin aynı kapıdan geçtiği bina. 1554’te Osmanlı valisinin resmî konutu oldu, Fransız Mandası’nda Yüksek Komiserlik’i barındırdı, bugün şer’î ve hukuk mahkemeleri burada çalışıyor. İçi ziyarete açık değil. Görülecek şey cephe ve cephenin kaydettiği süreklilik.

Nasıl gidilir

Nasr Caddesi üzerinde, Hamidiye Çarşısı’nın tam karşısında. Çarşıdan çıkıp caddeye döndüğünde sağ omzunda kalıyor. Merce Meydanı beş dakika yürüme mesafesinde, kale ters yönde aynı kadar. Binanın oturduğu alan önce Ahsasiyye, sonra Dervişiyye mahallesi olarak anılıyordu; mahalle adı yerini caddeye bıraktı.

İçine girilir mi

Hayır. Bina çalışan bir adliye: duruşma salonları, kalem odaları, avukatlar, işi olan insanlar. Kapıda güvenlik kontrolü var, ziyaretçi turu yok. Adalet Bakanlığı’nın kendisi Mezze’ye taşındı, mahkemeler burada kaldı. Dışarıdan bakmak serbest, kapının önünde uzun durmak rahatsız edici.

Cephede ne görülür

Bugünkü cephe 1831’den sonra kuruldu. O yıl Mısır seferiyle Şam’a giren İbrahim Paşa burada oturdu ve güney kanadını yaktırdı. Sonraki onarım binaya üç yüzlü, mukarnaslı bir mihrap biçiminde ana giriş ve sütunlara oturan sivri kemerli pencereler kazandırdı. Kapı bir camiden sökülmüş gibi duruyor, oysa arkasında hiç cami olmadı. Kemerli pencereleri soldan sağa saymak cephenin ritmini görmenin en kısa yolu.

Binayı kim kullandı

1554’te Şemsi Paşa döneminde valinin konutu oldu; adı Dâru’s-Saâde’ydi, 1573’te Saray-ı Hükûmet’e döndü. 1850’de Beşinci Ordu karargâhı yapıldı ve Dâru’l-Müşîriyye diye anıldı. 1898’de Kayzer Wilhelm ile eşi burada ağırlandı. Fransız Mandası binayı Yüksek Komiserlik’e çevirdi, 1929’dan sonra nüfus ve pasaport daireleri girdi. 1945’te yandı, Şükrü el-Kuvvetli hükümeti döneminde onarıldı, sonra adliye oldu. Mart 2017’de kapısında intihar saldırısı oldu.

Neyi kaçırma

Ana giriş kemerinin üstündeki kitabe şeridi ve onun hemen üstündeki mukarnas dizisi. Çarşıdan çıkan kalabalık binaya sırtını dönüp yürüyor. Oysa Şam’da bir kamu binasının kendini nasıl anlattığını gösteren yüzey orası.