Latin Manastırı: Şam’da 1860 Katliamının Geçtiği Yer

Deyr Sokağı ile Bab Tuma Caddesi’nin köşesinde, kapıdan iki yüz metre güneyde yüksek duvarlı bir manastır var. Şamlılar buraya ed-Deyrü’l-Kebir, yani Büyük Manastır diyor; Latin Manastırı adı da aynı yapıyı gösteriyor. Fransiskenlerin yönettiği bu manastır, eski şehirde 1860 katliamının tam olarak nerede geçtiğini söyleyen tek somut adres. Karşısında Marunî Mar Antonios Katedrali duruyor.

Nasıl gidilir

Bab Tuma kapısından güneye yürü. Deyr Sokağı’nın başladığı köşede manastırın kapısı var ve sokaktaki en büyük kapı o; mahalledeki öteki kiliseleri kaçırmak mümkün, burayı değil. Kapıdan avluya, avludan kiliseye giriliyor.

Ne görülür

Manastır bir kilise, bir avlu ve rahiplerin yaşadığı kanatlardan oluşuyor. 1844 tarihli bir coğrafya elkitabı burayı Şam’daki üç Katolik manastırından biri olarak anlatıyor: içinde sekiz İspanyol rahip yaşıyordu, öteki ikisi Lazarist ve Kapusen manastırlarıydı. Kilisenin yan sunağının yanında mezarlar var — aşağıda anlatılan gecenin mezarları.

1860’ta burada ne oldu

9 Temmuz 1860’ta Hristiyan mahallesinde çıkan katliamda mahalledeki aileler bu manastıra sığındı. Milisler manastıra girdi ve 11 kişi öldürüldü: Tirollu rahip Engelbert Kolland, yedi İspanyol rahip ve inancından dönmeyi reddeden üç Marunî kardeş Masabki — Fransis, Abdülmuti ve Rufayil. 11 kişi 10 Ekim 1926’da Papa XI. Pius tarafından mutlular arasına alındı ve yortuları 10 Temmuz’a konuldu. Masabki kardeşleri 20 Ekim 2024’te Papa Fransiskus tarafından azize ilan edildi; Roma Katolik Kilisesi’nde bu unvanı alan ilk Marunî laik oldular. Kolland ile yedi İspanyol rahibin mezarı kilisenin yan sunağının yanında; Masabki kardeşlerin adı aynı listede geçiyor.

Neyi kaçırma

Yan sunağın yanındaki mezarlar. Çoğu ziyaretçi avluyu geçip kiliseye giriyor, sunağa bakıyor ve yana dönmüyor. Bir de şunu bil: Fransiskenler bugün Şam’ın Roma Katoliklerine bakıyor, ama kiliseye gelenlerin çoğu başka mezheplerden. Mahalle bu manastırı kendi mezhebine göre değil, 1860’a göre hatırlıyor.