Sultan Vahdettin’in Kabri ve Tekkiye Hazîresi

Son Osmanlı padişahı VI. Mehmed Vahdettin’in mezarı Şam’da, atası Kanuni Sultan Süleyman’ın yaptırdığı Tekkiye Süleymaniye külliyesinin hazîresinde. Mezar sade, üçgen çatılı bir mermer sanduka. Aynı ağaçlı bahçede hanedandan otuz kişinin daha mezarı var.

Vahdettin neden Şam’da gömülü

Saltanat 1922’de kaldırıldı ve Vahdettin ülkeyi terk etti. Bir süre Hicaz’da kaldı, sonra İtalya’ya geçti ve 16 Mayıs 1926’da San Remo’da öldü. Mekke’ye ya da Türkiye topraklarına gömülmeyi vasiyet etmişti; Türkiye cenazeyi kabul etmedi. Gömülecek bir Müslüman toprağı arandı ve atası Kanuni’nin Şam’da yaptırdığı külliyede karar kılındı. Suriye’yi manda yönetimiyle tutan Fransa izni verdi. Cenaze Beyrut üzerinden Şam’a getirildi ve 3 Temmuz 1926’da, Büyük Suriye İsyanı’nın sokak çatışmaları sürerken Tekkiye’nin avlusuna gömüldü.

Cenaze ve sonrası

Cenazede Mevlevî, Kadirî ve Rifaî tarikatlarının üyeleri, Şam’da kalan Türk memur ve subaylar ve Suriyeli ileri gelenler vardı. Aralarında bir Osmanlı damadı olan Suriye Devlet Başkanı Damat Ahmed Nami de bulunuyordu. Kabir önce yalnızca bir toprak yığınıydı. Kızı Sabiha Sultan ile damadı Ömer Faruk Efendi, Suriye hükümetinden bir türbe yaptırılmasını istedi. Bürokrasi ve ülkedeki siyasi karışıklık buna izin vermedi, sonunda sade bir mermer sandukada uzlaşıldı. Sonraki yıllarda hanedandan otuz kişi daha aynı avluya gömüldü.

Ne görülür

Hazîre, Tekkiye’nin kalem minareleri ve kubbesinin dibinde, ağaçlarla gölgelenen, üstü demir bir çardakla örtülü küçük bir bahçe. Mezarların çoğu demir parmaklıklarla çevrili. Vahdettin’in sandukası beyaz ve gri mermer bloklardan yapılmış, üstü üçgen bir çatı gibi kapanıyor. Alınlıkta Arapça harflerle adı ve ölüm tarihi yazıyor; sandukanın uzun yüzünde besmele ve Âyetü’l-Kürsî’nin ilk satırı var. Arkada Tekkiye’nin sarı, siyah ve beyaz şeritli taş duvarı görünüyor. Commons’taki 2009 karelerinin künyeleri çevredeki mezarlar arasında Refia Sultan, Fehime Sultan ve Nazime Sultan’ın adlarını veriyor; 2022 tarihli bir kare Refia Sultan’ın mezarını yerinde gösteriyor.

Bugün ne durumda

24 Aralık 2024’te Türkiye’nin Şam’daki geçici maslahatgüzarı Burhan Köroğlu mezarın restore edileceğini açıkladı. Restorasyonun başlayıp başlamadığını ya da bitip bitmediğini gösteren tarihli bir kaynak bulamadık; mezarın bugünkü görünümü fotoğraftakinden farklı olabilir. Tekkiye gündüz saatlerinde açık bir külliye, ama hazîrenin ziyarete açık olup olmadığı ve saatleri girişte teyit edilmeli.

Nasıl gidilir, ne kadar sürer

Tekkiye Süleymaniye Barada kıyısında, eski şehrin batısında, Ulusal Müze ile aynı yapı adasında; merkezden yürünüyor. Hazîre için yarım saat yeter. Külliyenin avlusu ve revaklardaki el sanatları çarşısıyla birlikte bir saati biraz aşıyor.

Neyi kaçırma

Mezarın durduğu yer ile külliyenin tarihi arasındaki bağ. Tekkiye 1560’ta, Kanuni’nin emriyle tamamlandı; son padişah onun avlusuna 1926’da gömüldü. Cenazenin buraya getirilmesinin sebebi de buydu: Türkiye’ye giremeyen hükümdar, atasının yaptırdığı yapının gölgesine konuldu. Sandukanın başından kalem minarelere bakınca bu iki tarih aynı karede duruyor.