Sultanetü’l-Âlem Katedrali: Şam’ın Ermeni Katolik Katedrali

Bab Tuma Caddesi’nden batıya, Kanayetü’l-Hatab Sokağı’na sap; yüz metre sonra sol yüzde, No. 54’te iki katlı bir kilise cephesi var. Büyük bir gül pencere, altında revak, revakın çatısında bir Mesih heykeli. Burası Sultanetü’l-Âlem Katedrali ve Ermeni Katoliklerin Şam’daki merkezi. Karşı kaldırımda yaklaşık 500 yıllık Bakri Hamamı duruyor, yani sokak tek başına iki dönem taşıyor.

Nasıl gidilir

Bab Tuma meydanından Kanayetü’l-Hatab Sokağı’na gir ve batıya yürü. Sokak eski şehrin et-Tell mahallesinden geçiyor ve dar; kilise cephesi sokağa göre açık, yani gül pencere uzaktan görünüyor. Kapı numarası 54.

Ne görülür

Plan haç biçiminde, yapı iki katlı ve cephe kapalı değil açık — eski şehirdeki kiliselerin çoğu avlu duvarının arkasına saklanırken bu yapı kendini sokağa gösteriyor. Gül pencere cephenin ortasında ve boyutu Şam ölçeğinde sıra dışı. Revakın çatısındaki Mesih heykeli sokaktan görülüyor. Piskoposluk binasında işlemeli bir hackar var; Ermeni yapılarının imzası olan oyma haç taşı budur.

Kilise nasıl Ermeni Katoliklerin oldu

Şam’daki ilk Ermeni Katolik cemaati 1763’te oluştu. Cemaatin eski kilisesi Lazarist manastırının yanındaydı ve 1860 katliamında ağır hasar gördü. Bugünkü yapı ise 1930’da Cizvitler tarafından inşa edildi — eski haritalarda hâlâ Cizvit Kilisesi olarak geçiyor — sağındaki piskoposluk konutu ise 1920’de. Cizvitler binayı elde tutamadı: arsa ve yapı 1959’da hayırsever Hanin İlyas Kudsi’nin parasıyla Ermeni Katolik cemaatine geçti, okul da yine onun parasıyla 1961’de tamamlandı. 6 Kasım 1984’te Şam Ermeni Katolik Patriklik Eksarhlığı kurulunca kilise katedral oldu; 2000 ile 2001 arasında yenilendi ve bugünkü adını aldı. 2000’lerde Şam’da 700 ailede 5 bin Ermeni Katolik yaşıyordu.

Neyi kaçırma

Piskoposluk binasındaki hackar. Kilisenin kendisi 1930’dan, ama o taş Ermeni taş işçiliğinin çok daha eski bir geleneğini taşıyor ve çoğu ziyaretçi gül pencereye bakıp onu geçiyor. Karşıdaki Bakri Hamamı’na da bir bak: aynı kaldırımda dört yüz yıllık bir fark var.