Tell Esved

Şam’ın 48 kilometre doğusunda, Barada’nın bir kolu üzerinde, Cedidetü’l-Hass köyünün doğu ucunda 5 hektarlık bir Neolitik höyük. Kerpiç burada icat edildi. Höyüğün kendisi bir tarla sınırının ötesinde duruyor: tabela yok, bilet yok, bekçi yok — ve buluntuların tamamı Şam’daki Suriye Ulusal Müzesi’nde.

Nasıl gidilir

Şam’dan doğuya 48 kilometre. Höyük Cedidetü’l-Hass köyünün doğu ucunda; köyde yerini sormak gerekiyor, kendi başına bulmak zor. Yol düz ve kısa. Asıl mesele varınca ne göreceğini bilmek.

Ne kadar sürer

Bir saat. Höyüğün üstü ve çevresi bu süreye giriyor; kazı alanı görülecek biçimde düzenlenmiş değil.

Ne görülür

Yüzeyde gördüğün şey bir tepe ve taş. Alanın değeri kazı raporlarında duruyor. Henri de Contenson höyüğü 1967’de buldu, 1971 ve 1972’de kazdı. İlk yayımlanan Aswad kültürünün tarihi bölge için fazla erken çıkınca Frederic Abbes taş alet serisini yeniden inceledi; 2001 ile 2006 arasında Danielle Stordeur ile Bassam Camus’un ortak yönettiği Fransız heyeti altı sezon yeniden kazdı. Yeni radyokarbon tarihleri erken evreyi ortadan kaldırdı: yerleşim MÖ 8700-8200 ve 8200-7500 arasında iki evrede oturuldu.

Kerpiç burada icat edildi

İlk evrede duvarlar toprakla saz katmanlanarak örülmüş. Sonra toprak topakları saz yataklarıyla biçimlendirilmiş ve önce ham, sonra kurutulmuş tuğlaya dönüşmüş. Yani kerpiç bir anda değil bir dizi denemeyle çıktı, ve o dizi burada okunuyor. Evler baştan sona yuvarlak, elips ya da çokgen ve kısmen toprak altına gömülü; kapılar çoğunlukla doğuya bakıyor.

Neyi kaçırma

Müzeyi. Höyükte 100’den fazla iyi korunmuş gömü bulundu; önce ev içinde ve çevresinde, sonraki evrelerde köy dışında ayrı bir mezarlıkta. İki alandan çıkan 9 kafatasında etler temizlenmiş, yüz doğrudan kemik üzerine kireç sıvayla modellenmiş ve boyanmış. Anadolu’dan getirilmiş obsidiyen, bir sıva parçası üzerinde işlemeli kumaş izi, Aswad ve Eriha tipi çakmaktaşı ok uçları da buradan çıktı. Hepsinin incelemesi Şam’daki müzede sürüyor; höyüğe gitmek yalnızca yerini görmek demek.