Tevrizi Camii

Şam’ın batı kenarında, sur dışındaki Kabr Atike mahallesinde bir Memlûk camii. Turist rotalarına girmiyor ama Şam’ın 15. yüzyıl yapılarını sevenler için en zengin iç mekânlardan biri: duvarlar bel hizasına kadar çiniyle kaplı, harimde ahşap tavan, avluda ajemi işi, avlunun yanında kurucusunun mukarnas kubbeli türbesi var.

Nasıl gidilir

Ras eş-Şuveyke ve Bab Sriça hattında, Merce Meydanı’nın güneybatısında. Sinan Paşa Camii’nden güneybatıya yürüyerek yaklaşık on beş dakika. Sokaklar dar ve dolambaçlı; camiden çok, ondan ayrı duran minareyi sorarak yön bulmak daha işe yarıyor.

Ne kadar sürer

Yarım saat. Cami küçük ama bakılacak yüzey çok; çini panolara ve mihraba yakından bakmak zamanın çoğunu alıyor.

Ne görülür

Kuzey cephe ablak, yani siyah beyaz taş sıralarıyla örülü ve iki bölümden oluşuyor. Öndeki bölümde ana kapı var: kemerli bir kavsara ve mukarnas bezeme, üstünde süslü bir yazı kuşağı. İkinci bölüm daha sade, bir kapı ve yastık kemerli bir pencere taşıyor. Yazı kuşakları cephe boyunca devam ediyor.

Avlunun üstü ajemi işi ahşapla kaplı, ortasında küçük bir havuz var; duvarlarda caminin vakfını anlatan yazı kuşakları dolaşıyor. Harim üç sahınlı; sahınları ayıran kemerler ablak taşlı kare payelere oturuyor. Orta sahının tavanı beşik biçiminde ahşap, yan sahınlarda düz ve kenarlara doğru eğimli. Şadırvanda kare taş havuz var, oradan abdestliklere ve fıshaya geçiliyor; fısha yazlık namaz yeri olarak kullanılıyor ve küçük, oymalı taş bir mihrabı var.

Camiyi Memlûk emiri Garsüddin Halil et-Tevrizi ed-Destari yaptırdı; yapım 1420’de başladı, 1421’de bitti. Minare 1430’da eklendi ve dönemin alışılmış düzeninin tersine camiye bitişik değil, ayrı bir kütle olarak kuruldu.

Neyi kaçırma

Kurucunun türbesi. Üstündeki kubbe sivri bir yarım küre ve mukarnas dizilerine oturuyor; çevresini kemerli pencereler sarıyor. Harime girip mihraba yönelenlerin çoğu türbe kapısını görmüyor. Bir de mermer sütunlu mihrabın solundaki minbere bak: cilalı taştan yapılmış, yanlarında Kur’an yazıları var ve hatibin oturduğu yerin üstünde küçük bir taş kubbe duruyor.