Meysalun’daki Yusuf el-Azma Türbesi

Şam’ın 28 kilometre kuzeybatısında, eski Şam–Beyrut araba yolunun üstündeki Han Meysalun’un yakınında bir koruluk. İçinde Meysalun Şehitler Mezarlığı ve Yusuf el-Azma’nın türbesi var. Azma, 24 Temmuz 1920’deki Meysalun Savaşı’nda Fransız ordusuna karşı Suriye kuvvetlerine komuta ederken öldü. Arap Suriye Krallığı’nın Harbiye Nazırıydı ve savaşta ölen ilk Arap savunma bakanı olarak anılıyor. Türbe 1930’larda yapıldı.

Gitmeden önce

Türbeye bugün serbestçe girilip girilmediği ve alanın bir askerî protokol alanı olup olmadığı doğrulanamadı. Beyrut yolu üzerinde olduğu için Zebedani ya da Barada Vadisi gezisine eklemek kolay. Yine de çıkmadan önce ve girişte erişimi teyit et.

Ne görülür

Türbe gölgeli bir koruluğun içinde. Sık sık onarılsa da özgün yapının büyük bölümü duruyor. Lahdin üçgen çatısında Zülfikar kılıcı oyulu. Mezar yalnız değil; çevresi savaşta ölenlerin mezarlığı olarak anılıyor. Yakındaki Han Meysalun eski yolun yolcu hanı ve durağıydı.

Savaş ve anma

Fransa, Suriye’yi manda bölgesi olarak almıştı ve Emir Faysal’ın Şam’daki hükümetini tanımıyordu. Fransız birlikleri Lübnan’dan Şam’a ilerlerken Azma gönüllülerden, eski Osmanlı subaylarından ve bedevi süvarilerden oluşan bir kuvvetle Meysalun geçidinde onları karşıladı. Savaşta öldü, askerleri dağıldı ve Fransızlar 25 Temmuz 1920’de Şam’a girdi. Yenilgiye rağmen Azma ulusal bir kahramana dönüştü. Her 24 Temmuz’da mezarında anma töreni yapılıyor. 1932 töreni belgelenmiş: mezara çiçek bırakıldı, Şam tüccarlar birliğinin başkanı Hani Celal mezarın başında konuştu.

Mezarda kim yatıyor

Kassioun gazetesinde yayımlanan bir yazı türbenin sembolik olduğunu, Fransızların cesetleri kaldırdığını ve Azma’nın naaşının türbede bulunmadığını iddia ediyor. Bu iddia başka bir kaynakla doğrulanmış değil. Resmî anlatı ve her yıl yapılan tören mezarı Azma’nın defin yeri olarak kabul ediyor.

Neyi kaçırma

Lahdin çatısındaki Zülfikar oymasını. Şam’a dönüşte de Yusuf el-Azma Meydanı’ndaki heykele uğra: aynı adamın biri şehrin idari merkezinde, öteki öldüğü geçitte iki anıtı var ve ikisi birlikte 1920 yazını anlatıyor.