Şam’ın Osmanlı yüzü: çarşıdan hana beş durak

Şam’ın Osmanlı yüzü eski şehrin içinde, birbirine yakın beş yapıda duruyor: iki üstü örtülü çarşı, bir tüccar konağı, bir vali sarayı ve bir kervansaray. Toplam yürüyüş 1560 metre, en uzun bacak 790 metre. Burada hiçbir şey uzak değil. Rota Doğru Sokak’ın örtülü batı ucunda başlıyor, kalenin dibinde bitiyor. Sıra tesadüf değil: avlular sabah gölgede, Esad Paşa Hanı’nın kubbe ışığı öğleye doğru dikine düşüyor.

Yol

Midhat Paşa Çarşısı’na batı ucundan gir. Çarşı 1878’de yeniden düzenlendi ve Roma caddesinin üstünde duruyor; tonozun altından doğuya yürü. Çıkışta kuzeye sap: Maktab Anbar 790 metre ileride, Kaymeriyye’nin dar sokaklarında. Sokaktan bakınca sıradan bir duvar. Kemerli kapıyı ara. Oradan batıya dön, 270 metre sonra Azm Sarayı’nın girişindesin. Esad Paşa Hanı 210 metre ötede, Bzuriye Çarşısı’nın içinde ve üstünde tabela yok. Son bacak 290 metre: handan kuzeybatıya, Hamidiye Çarşısı’nın doğu ucuna. Çarşıyı boydan boya yürüyünce kale kapısının önüne çıkıyorsun.

Zamanlama

Erken başla. 09:00’da Midhat Paşa’da ol; kepenkler o saatte açılıyor ve sokak henüz boş. Maktab Anbar’a 10:30’da gir, boyalı ahşap tavanlar ışık istiyor ve avlular öğleden önce gölgeli. Azm Sarayı 12:00 civarı: avlu hâlâ gölgede, öğleden sonra sert güneş alıyor. Esad Paşa Hanı’nı 13:30’a bırak — ortadaki kubbenin gözlerinden inen ışık o saatte zemine dikine düşüyor. Hamidiye’yi sona koy, 14:30’dan sonra: çatının 1925 bombardımanından kalan deliklerinden geçen huzmeler ikindi ışığında en net. Bu sırayı cuma gününe kurma, çarşıların çoğu kapalı.

Dikkat

Azm Sarayı ile Maktab Anbar’ın giriş ücreti ve saatleri değişken; ikisini de girişte teyit et. Maktab Anbar bugün kültür merkezi, etkinlik varsa bazı avlular kapalı olabiliyor. Esad Paşa Hanı 1753’te tamamlandı ve kapısı sokağa sade bir eşikle açılıyor, tabela yok — çarşıda dikkatli bak. Azm Sarayı 1749’un işi, aynı ailenin. Her iki çarşıda pazarlık bekleniyor ve ilk fiyat başlangıç noktası. Zemin taş ve yer yer kaygan. Nakit taşı. Yaz öğlenleri dışında yıl boyu yürünüyor.