Bab el-Kandil: Busra’nın Merkez Kemeri

Tiyatrodan kuzeye yürüyüp ana caddeye varmadan hemen önce üç açıklıklı bir bazalt kemerin altından geçiliyor. Adı Bab el-Kandil, yani kandil kapısı. Tiyatro caddesinin ana caddeyle kesiştiği noktada duran bu yapı tiyatro caddesinin anıtsal girişiydi. Yarısı ayakta, ama Busra’nın Roma kent planını, yani caddeyi, revağı ve tiyatroya bağlanışı en iyi özetleyen yapı bu.

Nerede, nasıl gidilir

Tiyatronun tam kuzeyinde, iki caddenin kesişiminde. Kale kapısından çıkıp kuzeye yürümek birkaç dakika sürüyor; kemer yolun ortasında, kaçırılması mümkün değil. Güney Hamamları doğuda, Merkez Hamamları kuzeydoğuda.

Ne görülür

Kemer iki dik eksen üzerine kurulu. Ana eksen tiyatro caddesiyle aynı yönde ve üç açıklıklı: ortadaki geniş geçit taşıtlar için, yandakiler kaldırımlar ve revaklar için. İkincil eksen ana caddenin güney revağının yürüyüş yolu. Revak doğudan ve batıdan gelip kemerin yan yarım sütunlarına dayanıyordu; yani kemer caddenin sütun dizisinin bir parçasıydı.

Kemerli tonozların çevresinde profilli arşivoltlar, ayakların köşelerinde Korint başlıklı pilastrlar var. Pilastr gövdelerinden çıkan konsollar bir zamanlar anma heykellerini taşıyordu. Orta geçidin içinde yarım daire ve dikdörtgen nişler açılmış. Palmira’da ana caddeden tiyatroya açılan küçük kemerler aynı işi görüyordu.

Ne zaman yapıldı

Kaynaklar burada ayrışıyor. Fransız arkeoloji enstitüsü Ifpo’nun yayınına göre arşitrava kadar olan alt kat ilk evre ve cadde revaklarıyla çağdaş, yani en geç 3. yüzyılın ilk yarısından; üst kısım Bizans ya da ortaçağ döneminde yeniden yapılmış. Fransızca Wikipedia ise yapıyı Arap Philippus dönemine ait, sekiz ayaklı bir kemer olarak tanımlıyor ve bugün yalnızca kuzey cephesinin kaldığını yazıyor. İki görüş de kemerin 3. yüzyıl kentleşmesine ait olduğunda birleşiyor.

Neyi kaçırma

Kemerin altından geçerken yukarı değil yana bak. Ayakların yan yüzlerinde, revağın yaslandığı yarım sütunların izleri duruyor. 20. yüzyıl başı fotoğraflarında enine tonozlu geçitler hâlâ ayaktaydı; bugün eksik olan kısmı o izlerden tamamlamak mümkün.