Busra Roma Tiyatrosu

Roma’nın Suriye’de bıraktığı en sağlam yapı, ve ayakta kalma sebebi alışılmadık: tiyatro bir kalenin içinde kaldı. 2. yüzyılda siyah bazalttan yapıldı; sonraki yüzyıllarda önce kapıları örülüp hisara çevrildi, sonra tam bir Eyyûbî kalesine dönüştü. Dışarıdan bakınca kale görünüyor. Kapıdan girip karanlık koridorları geçince oturma sıraları birden açılıyor ve ölçek şaşırtıyor.

Nasıl gidilir

Antik kentin güneybatı ucunda, kasabanın ana meydanının karşısında. Giriş kale kapısından; tiyatroya doğrudan bir kapı yok. Meydandan kapıya yürümek birkaç dakika ve yapı kasabanın her yerinden görünüyor.

Ne kadar sürer

Bir buçuk saat gerçekçi: yarım saat oturma sıralarında, yarım saat sahne duvarının arkasındaki koridorlarda, kalanı burçlarda. Kırk dakikada da çıkılıyor ama o zaman kalenin kendisi görülmüyor — burası iki yapı birden.

Ne görülür

Oturma sıraları 102 metre çapında ve tamamı siyah bazalt. Kapasite için kaynaklar dokuz binle on yedi bin arasında değişen tahminler veriyor; en düşük rakam en yeni arkeolojik hesaba ait. Üstteki galeri, üstü örtülü bir revak halinde eksiksiz duruyor — UNESCO’ya göre bu haliyle korunmuş tek Roma tiyatrosu. Sahne duvarı ve önündeki sütun dizisi de yerinde. Yapım tarihi için kabul gören çerçeve 2. yüzyıl ve muhtemelen Traianus dönemi; bir grup araştırmacı mimari bezemeye bakarak yüzyılın sonunu, Severuslar dönemini savunuyor.

Kale nasıl oluştu

Tiyatroyu saran surlar tek seferde yapılmadı. Emevîler dış kapı açıklıklarını ördü, Selçuklular 1076’dan sonra iki köşe merdivenini kuleye yükseltti, Selahaddin’in kardeşi el-Âdil 1202’den itibaren sekiz kule daha ekledi. Yapı bir süre hükümdar konutu oldu: el-Âdil’in oğlu es-Sâlih İsmail 1218 ile 1246 arasında burada oturdu. 1260’ta Moğollara çatışmasız teslim edildi, ertesi yıl Memlûk sultanı Baybars siperleri onarıp garnizon yerleştirdi. UNESCO tahkimat sürecini 481 ile 1251 arasına koyuyor.

Neyi kaçırma

Burçlara çık. Tiyatronun tam yarım dairesi ancak yukarıdan bir anda görünüyor ve arkasında Havran ovası düzlüğüne kadar uzanıyor. İkinci ayrıntı toprakta: tiyatronun içi yüzyıllarca dolguyla kapalıydı ve 1946 ile 1970 arasındaki kazı onu boşalttı. Bugün baktığın düzgünlük biraz da o dolgunun eseri — oturma sıralarını hava ve taş hırsızlığından o korudu.

Bugünkü hâli

Yapı savaş yıllarında zarar gördü. 2015 sonunda tiyatronun batı avlusunda ve kalenin bölümlerinde ağır hasar bildirildi, 2018’de topçu ateşi kısmi hasar verdi, kale içindeki müzenin koleksiyonu hasar gördü ve yağmalandı. Bütünü ayakta: 2025’te tiyatroda yirmi beş binden fazla kişinin katıldığı bir etkinlik yapıldı. Temizlik ve onarım 2015’ten beri sürüyor.