Behyo Ölü Şehri

Ala Dağı’nın sırtında, çevredeki en yüksek hat üzerinde duran bir kalıntı köyü. Behyo geç kuruldu: burada ekilecek toprak yoktu ve yerleşme ancak 5. yüzyılda, zeytinyağı fiyatları yükselip ticaret tek tek tüccarların eline geçtiğinde başladı. Bugün kalıntılar geniş bir zeytinliğin ortasında duruyor. Köyün kenarındaki presler o ticaretin kendisi.

Nasıl gidilir

İdlib’in kuzeybatısında, Ala Dağı’nda. Kalb Lozeh Kilisesi 2 kilometre kuzeyde ve ikisi aynı yarım güne rahat sığıyor. Toplu taşıma yok; İdlib, Harim ya da Sarmada’dan şoförlü araç tutuluyor. Son bölüm toprak yol ve yağmurdan sonra çamurlanıyor.

Ne kadar sürer

Bir saat. İki kilise yerleşimin hemen doğusunda; presler ve konutlar batıya doğru yayılıyor. Sırt boyunca yürümek yarım saat daha alıyor ve aşağıdaki ovayı ancak oradan görüyorsun.

Ne görülür

Güneybatıdaki bazilika 5. yüzyılın ortasından. Batı duvarı ve apsisin kuzey yanı ayakta. Cephe süssüz: kemerli pencereler, üçgen alınlık ve lentosunda madalyon taşıyan bir kapı. Orta nefin iki yanında beşer sütun vardı; ortadaki at nalı biçimli bema, yani din adamlarının oturduğu yükselti, zeminde hâlâ okunuyor.

Kuzeydoğudaki ikinci kilise 6. yüzyılın başından. Ondan geriye az şey kaldı ama nefi enine geçen büyük kemerlerin izi ayırt ediliyor. Aralarda bezemeli lentolu, işlevi belirlenememiş yapılar ve dağılmış sütun başlıkları var.

Bugün ne durumda

Behyo 2011’de Kuzey Suriye’nin Antik Köyleri kapsamında UNESCO listesine girdi, 2013’te tehlike altındaki miras listesine geçti. Savaş yıllarında Ölü Şehir alanlarına yerinden edilmiş aileler sığındı ve bazıları taş yapıları yeniden kullanıma soktu. Hâlâ oturulan bir yapıya girme, kimseyi izinsiz fotoğraflama. Kırsalda patlamamış mühimmat bildirilen bir risk: patikadan çıkma, yıkıntının içine girme, yerde duran metal parçalara dokunma.

Neyi kaçırma

Güneybatı bazilikasının kapı lentosundaki madalyon. Cephenin geri kalanı bilinçli olarak sade; bütün bezeme o tek taşta toplanmış ve ziyaretçilerin çoğu apsise doğru yürürken altından geçip gidiyor.