Hırbet el-Hatib Ölü Şehri

Barişa Dağı’nın kuzeyinde küçük bir kalıntı alanı, ama tarihi alışılmadık derecede iyi biliniyor. Aynı yerde üç katman duruyor: 2. ve 3. yüzyıldan bir pagan tapınağının kalıntıları, yazıtıyla 473’e tarihlenen sütunlu bir kilise ve 532 tarihli bir vaftizhane. Dağda tapınaktan kiliseye geçişi tek bir yamaçta bu kadar açık gösteren yer az. Alan, UNESCO listesindeki Kuzey Suriye Antik Köyleri’nin Barişa Dağı parkına giren öğelerden biri.

Nasıl gidilir

İdlib’in kuzeyinde, Barişa Dağı’nın kuzey kesiminde. Kuş uçuşu Bakırha 2 kilometre, Dar Kita 2500 metre kadar uzakta. Toplu taşıma yok; İdlib’den şoförlü araç tutuluyor. Alanda levha yok, şoförün yeri bilmesi gerekiyor. Ad kaynaklarda iki türlü geçiyor: Hırbet el-Hatib ve Hırbet el-Katib.

Ne kadar sürer

Kırk beş dakika. Kilise, vaftizhane ve çevresindeki evler kısa bir yürüyüşle dolaşılıyor. Bakırha aynı sabaha rahat sığıyor.

Ne görülür

Kilise. Howard Crosby Butler 1929’da yayımlanan Early Churches in Syria kitabında onu bölgenin süslemesi en az olan küçük köy kiliseleri arasında sayıyor. Kısa oranlı bir bazilika, uzunluğu yalnızca dört açıklık. Batı cephesi hâlâ ayakta: ortada üçgen alınlıklı yüksek bir bölüm, altında kemerli pencereler. Dumbarton Oaks arşivindeki kareler içeride akantus yapraklı ve İyon başlıkları, yere düşmüş sütunları gösteriyor.

Vaftizhane. Kilisenin 5 metre kadar güneydoğusunda küçük, sade bir yapı; Süryanice yazıtı onu 532’ye tarihliyor. Doğu duvarı öteki duvarlardan kalın ve dibinde sığ bir havuzu olan bir niş taşıyor. Kapının üstünde süslü bantlarla oyulmuş bir başlık var. Pencereler küçük, her biri tek açıklık.

Tapınak. ICOMOS’un 2011 değerlendirmesi burada 2. ve 3. yüzyıldan bir pagan tapınağının kalıntılarını kaydediyor. Tapınaktan bugün ne kadarının seçilebildiğine dair ayrıntılı bir tarif bulamadık. Dumbarton Oaks ekibi ayrıca bir yeraltı mezarının girişi olabileceğini düşündüğü bir açıklığı fotoğraflamış.

Neyi kaçırma

Butler’ın tarif ettiği apsis. Yarım kubbenin başladığı hizada bir silme dolaşıyor; bu olağan. Olağan olmayan, apsis yüksekliğinin yarısında öne çıkan ikinci bir silme: yana dönüp ayaklara iniyor, ayak başlıkları da iki silmenin arasında kalıyor. Butler bu motife başka hiçbir kilisede rastlamadığını yazıyor.