Kseybce Ölü Şehri

Barişa Dağı’nın kuzeydoğu ucunda, bir tepenin üstünde küçük bir Ölü Şehir. Köyün doğu ve batı kenarlarında büyük ve küçük iki kilise, zeytinyağı presleri ve işlevi bilinmeyen yapılar var. Büyük kilisenin kapı yazıtı 414 tarihini ve mimarın adını veriyor. Kseybce’yi ayırt eden de bu yazıt: Barişa Dağı’nda aynı mimar adını taşıyan tarihli kiliselerden biri burada.

Nasıl gidilir

Sarmada ovasının batısındaki bir tepe; ovadan bakınca kalıntılar seçiliyor. Tepeden kuzeyde Halaka Dağı, doğuda Şeyh Berekat tepesi görünüyor. Antik çağda Antakya’yı Kinnesrin’e bağlayan yol yakından geçiyordu. Ba’uda bir kilometre kadar kuzeybatıda, Babiska bir buçuk kilometre kadar uzakta. Toplu taşıma yok; Sarmada ya da İdlib’den şoförlü araç tutuluyor. Alanda levha yok.

Ne kadar sürer

Kırk beş dakika. Büyük kilisenin başlıklarına tek tek bakacaksan bir saat ayır.

Ne görülür

Büyük Kilise köyün doğu yamacının tepesinde. Güney cephesi iki süslü kapısıyla ayakta; kuzey, doğu ve batı uçları yıkık. Güneydoğu kapısının lentosundaki yazıt 414 tarihini ve mimar Markianos Kyrillas’ın adını veriyor. Kapıyı geometrik ve bitki motifli silmeler çevreliyor.

İçeride standart bir bazilika planı okunuyor: her yanda beş sütunlu bir kemer sırası. Sütunlar ve kemerler nefin içine devrilmiş. Başlıkların her biri farklı oyulmuş. Korint, disk, dikey yiv ve sepet örgüsü var ve her başlık karşı sıradaki eşiyle bir çift oluşturuyor.

Güneydoğu sütunu ile komşu ayak arasında iki röliker duruyor, yani aziz kalıntılarının saklandığı taş sandıklar; biri tek, öteki çift. Güney yan nefin doğusuna sonradan bir vaftizhane ve mezarlı bir cenaze odası eklendi. Kilisenin güneyinde bir atriyum var. Atriyumun doğusunda iki katlı bir vaftizhane, güneyinde düz ayaklı bir stoa uzanıyor.

Küçük Kilise köyün batı kenarında ve 6. yüzyıldan. Planı kareye yakın, girişleri güneyde ve batıda. Dikdörtgen doğu ucunu kare odalar çevreliyor. Her yanda dört dar kemer ve Korint başlıkları var. Howard Crosby Butler bu kilisenin çiziminde bir colymbion, yani vaftiz havuzu gösteriyor.

Markianos’un kiliseleri

414 tarihi Kseybce’yi Barişa Dağı’ndaki tarihli kiliseler dizisinin ortasına koyuyor. Babiska’daki büyük kilisenin 401 tarihli lentosu mimar olarak Markianos’u anıyor. Dar Kita’daki Aziz Pavlus ve Musa Kilisesi 418’de bitti ve yazıtında Markianos Kyris adı geçiyor. Üç kilise birkaç kilometre içinde, yirmi yıldan kısa bir aralıkta yapıldı.

Bugün ne durumda

Buradaki tarifler yayımlanmış kaynaklara ve Dumbarton Oaks arşivindeki fotoğraflara dayanıyor. Savaş yıllarından sonraki durumu gösteren doğrulanmış bir kayıt bulamadık. Savaş yıllarında Barişa Dağı’ndaki Ölü Şehirlere yerinden edilmiş aileler sığındı; alanda birileri varsa seslen.

Neyi kaçırma

Nefe devrilmiş başlıklar. Çoğu ziyaretçi ayakta kalan güney cephesini görüp dönüyor. Taşların arasında dolaşınca Korint, disk ve sepet örgülü başlıkları yan yana görmek mümkün.