Busra Hipodromu: Tiyatronun Güneyindeki Roma Sirki

Busra’nın Roma tiyatrosunun ve kalenin güneyinde, antik kentin dışında, yere uzun bir U çizilmiş gibi duran bir yapı var: araba yarışlarının yapıldığı Roma sirki, yaygın adıyla hipodrom. 2. ya da 3. yüzyıla tarihleniyor. Boyu 440 metreyi biraz aşıyor, eni 130 metreye yaklaşıyor. Üstüne modern yapı kurulmadığı için hava fotoğraflarında bütün hattı seçiliyor; yerde en iyi batı duvarı boyunca okunuyor. Yapı bugüne kadar ayrıntılı bir mimari ve arkeolojik çalışmaya konu olmadı.

Nasıl gidilir

Kaleyi güneyden dolaş ve demiryolu hattı boyunca birkaç on metre yürü. Soldaki ilk kavşakta yeni bir cami görünüyor; oradaki açıklık sirkin kuzeybatı köşesine çıkıyor.

Sirk surların dışında. SANA’nın 10 Eylül 2026 tarihli haberine göre Deraa sivil savunması Busra yakınında savaştan kalan mayınları kontrollü olarak patlattı. Belirgin yoldan ayrılma, çevredeki tarlalara ve boş arazilere girme.

Pist nasıl okunur

Sirk kuzey-güney yönünde uzanıyor. İki uzun paralel duvar güneyde bir yarım daireyle kapanıyor. Arenanın boyu 420 metreyi geçiyor, eni 97 metre. Batı duvarının kuzey ucunda, yarışın başladığı bölmelerin, yani carceres’in yay biçimli duvarı yakın zamanda açığa çıkarıldı. Arenada pisti ikiye bölen orta setin, spina’nın hafif kabarıklığı hâlâ seçiliyor.

Butler burada yaklaşık 20 sıra oturma basamağı saptadı. Her basamak 68 santim derin, 45 santim yüksek. Basamakların üstünde revak yoktu. Güney yarım dairenin ekseninde tonozlu bir giriş var. Batı duvarı bütün uzunluğunca birkaç sıra taş hâlinde ayakta; bir kısmı yakın tarihli onarım.

Ne kadar büyük

Busra sirkinin arenası, batıdaki Sur ve Caesarea sirklerinden çok daha geniş. Bölgede kapasitesi bundan büyük olan yalnız iki sirk biliniyor: Antakya ve İskenderiye.

Kim tanımladı

Alan uzun süre bahçeler ve kuru taş duvarlarla doluydu. Yapıyı tanımlayan ve ona hipodrom adını veren, Havran’ı inceleyen arkeolog Howard Crosby Butler oldu. Adı öyle kaldı, ama yapı Roma terimiyle bir sirk: atlı değil arabalı yarışlar için kurulmuş uzun bir pist.

Neyi kaçırma

Kuzeybatı köşesinden girince batı duvarının kuzey ucuna bak: arabaların çıkış bölmelerinin yay biçimli duvarı orada. Sonra sirkin hemen kuzeyine, tiyatronun batısına yürü. Dış duvarının bir kısmı kazılmış bir amfiteatr orada duruyor. Tiyatro, amfiteatr ve sirk birlikte Roma Busra’sının gösteri alanını oluşturuyordu.

Bugünkü durum

Nisan 2018 selinde sirkin kuzey kesimi su altında kaldı. Yapının bugünkü durumu için tarihli bir kaynak bulunamadı. Antik kent ise ziyaret ediliyor: Aralık 2025’te tiyatroda binlerce kişilik bir kutlama yapıldı.